خانه » هنر و ادبیات (برگ 2)

هنر و ادبیات

بهائیان وایران آینده/رضا اغنمی


 

 

نام کتاب: بهائیان وایران آینده

 

نام نویسنده: ب . همایون
ناشر: انتشارات پیام
چاپ اول:بهار۱۳۸۵شمسی.۱۶۳ بدیع

 
نخستین برگ کتاب، کوتاه شدۀ مقاله ای ست جالب و بسی پندآموز به روایت از شادروان دکتر “محمدعلی اسلامی ندوشن” باعنوان :
«ازکشتی غرق شده کسی جان یدر نمی برد» به نقل از کیهان لندن شماره ۴۴۸.
دراین مقاله به درستی ازبی اخلاقی و بی اعتمادی وگسیختگی های رایج درجامعه خودی سخن رفته وازشکاف نسل ها:

«بی اعتمادی به حدی رسیده است که هیچ کس به هیچ مقام، هیچ اعتباروفضیلتی، جزپول نقد اعتماد نمی کند و دری نیست که با دست آن به روی شما باز نشود».
وسپس پیشگفتاری کوتاه از برآمدن و برپائی بهائیان وتمجید از رشد موازین اخلاقی ومعنوی جامعه: که« مدیون ادیان الهی است»، آئین بهائی را کامل ترین دین جهان معرفی می کند.
ازاحکام مدرن آئین وهماهنگ با زیستن درجهان پیشرفتۀ امروزی یاد می کند. اشاره ای دارد به ظهور آئین بهائی [بابی] درنیمه قرن نوزدهم درایران :

«پیوندی عمیق میان این آئین با زبان، فرهنگ وجامعۀ ایرانی گردید».
قابل تأمل است و نیار به شکافتن حوادث تاریخی دارد، با توجه دقیق به سرسنگینی و نهادی شده ی سنت های دیرینه.
از ستایش سرزمین موعود آئین نوپا، یعنی ایران حال می گوید که:
« ایران را سرزمین مقدس می دانند».

با یادآوری خدمات فرهنگی اجتماعی بهائیان، با «حفظ حرمت ادیان ومکاتب دینی» البته بجاست ودر خورتحسین و تمجید، درعرصۀ جهانی امروزه روز که همه جا خشونت وتعصب کور با ویرانی و خونریزی حکمفرماست.

انسان وآئین

سرآغاز متن کتاب است.
نویسنده، درنقش روایتگر تاریخ ادیان، با گفتاری برگرفته ازآثاربهاء الله سخن می گوید:
«ادیان با آن که در طول تاریخ به چهره های گوناگون ظهور نموده اند، هدف مشترکشان همانا تعالی انسان بوده است».
پیشاپیش بگویم که بیشترین اثر برگ های این کتاب، با تکیه به به آثار نخستین پیام آور آئین بابی و بهائی و پیروان آگاه ودیگر گروندگان ومعتقدان درنسل های بعدی ست که درزیرنویس ها آمده است.
توجه به دگرگونی های تاریخی درهستی وزیستگاه جوامع بشری را یاد آورشده، و درنهایت دقت با نگرش و درک درست از تحولات و تمیز تفاوت های گذشته و حال را به طور دقیق توضیح می دهد:

«دیانتی که دوره اش بسرآمده باشد، نه تنها نمی تواند جوابگوی نیازهای زمانه باشد و باعث رشد انسانی و پیشرفت اجتماعی گردد، بلکه فرد و جامعه را به اوضاع زندگی گذشته پایبند می کند».
در این نظریه نباید شک و تردید نمود. اما حادثه برافتادن نظام سلطنتی وبرآمدن حکومت آخوندی در کشور، که پس ازمدت کوتاهی به حکومت «مطلقۀ ولایت فقیه» مبدل شد، ملت رادرموقعیت کاملا تمام عیاردیکتاتوری، آن هم ازنوع مذهبی الگوی عربی پانزده قرن گذشتۀ دوران بدویت عرب قرارداد! که خلاف نظریه بالاست.
دررابطه با پژوهش نویسنده دردگرگونی های اجتماعی باید تآملی کرد ونخست روان اجتماعی ملت باستانی را کاوید. نمونۀ بارزآن همانگونه که دراشاره شد چگونگیِ حوادث بهمن یکهزار وسیصد و پنجاه هفت کشورست وانگیزه های نمایش بزرگ وفاداری و «پایبندی به گذشته ها!».
با اشاره به «قوانین وموازین حاکم . . . وهمریستی مزایای اجتماعی موازین اخلاقی وسرشت معنوی، [دین] در زیرنویس ازقول عبدالبهاء می نویسد:
«اگردین سبب قتال ودرندگی شود این دین نیست بیدینی بهترازآنست زیرا دین بمنزلۀ علاج است اگر علاج سبب مرض شود این بی علاجی بهتر است. دین باید سبب الفت باشد سبب محبت باشد سبب ارتباط بین عموم بشر باشد».

درعناوین: پرورش – آموزش – مطالب جالب و خواندنی آمده که درمجموع از تربیت درست وسالم نسل ها از طفولیت سخن می گوید. همو، با اشاره به گسترش مهر ومحبت و نیکی بین مردم وفراهم آوردن امکانات آن در محیط خانوادگی را از الزامات اساسی پرورش، و آموزش معرفی می کند. همچنین توجه به استعداد بچه ها درفرا گرفتن آسان زبان، با تآکید برهماهنگی زمان وآموزش اجباری را یادآور می شود. توصیه های دلسوزانه واهمیتِ تآکید براین مقوله های بنیادی راباید جدی گرفت. دربستر همین گفتمان هاست که نویسنده، کارشکنی های ویرانگر منادیان بهشت و جهنم را درپردۀ کلامی عریان می کند:
«نگاهی به تاریخ نشان می دهد که سلطۀ پیشوایان مذهبی یکی ازمهمترین موانعی است که ازبرآمدن چنین انسانی جلوگیری می کند. ازاین روآئین بهائی هیچگونه پیشوای مذهبی ومقام «روحانی» را بر نمی تابد و وجود آن را مخالف آزادگی ومانع رشد انسان تلقی می کند».

در عنوان نوسازی اقتصادی:

نگاه یکسان انسانی به جهان هستی وکل بشریت را از قول شوقی ربانی روایت می کند که :
«موازین حقوقی و نطریه های سیاسی و اقتصادی صرفا به منظور حفظ مصالح عالم انسانی تنطیم تدوین گشته است نه اینکه عالم بشریت برای حفظ اصالت این یا شریعت خاص قربانی شود».
پیام هوشمندانه و آگاه دهنده است، نیشی زده به آن متحجران که قرن هاست بخشی ازبشریت را در مرداب جهل و بندگی با وعده های نبودنی و نشدنی به بند کشیده اند! بگذریم.
این پیام سازنده و بنیادی از نخستین ابزارترقی جوامع بشری ست. درهرمکتب فکری وایمانی که گفته شود و اجرا گردد، یعنی: کاستن فقر تا مرز ریشه کنی، رفاه همگانی وعدالت اجتماعی و همزیستی یکسان واحترام به قوانین که کل جامعه را پوشش دهد؛ به یقین زمینه های ترقی و پیشرفت هرکشورعقب مانده را فراهم می سازد.
نویسنده، با علاقه و اشتیاق تام پیشنهادات مفید را به مانند یک اقتصاددان وجامعه شناس دردآشنا، شرح داده است.

با عنوان : «مدرسه، یک واحد اقتصادی»

ازگشایش مدرسه بهائیان[بابیان] دراوان انقلاب مشروطه . . . بااستفاده ازفضای نسبتا بازی که فراهم آمده بود و گسترش آن درمدارس و انتشار سهام وخریداران که شاگردان محسوب می شدند، سخن رفته. مبتکرش ازآموزگان مدرسه توکل درقزوین میرزا محمد لبیب بوده است. این مدرسه در سال ۱۳۱۳بسته می شود. اما سهام در«مدارس سرخانۀ بنام “درس اخلاق” می گشت» .ظاهرا با شرکت نونهالان ادغام می شود که از معتبرترین شرکت های تجارتی کشوربوده و درانقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ مصادره می شود.

درعنوان برابری حقوق زن ومرد از طاهره قره العین یاد می کند که:با « افکندن حجاب ازچهره، جامعه ای را به لرزه درآود». از بانوان بهائی که دربرخی شهرها به تأسیس مدارس دخترانه پرداختند : فاطمه سلطان بگم (مدرسه دخترانه کاشان)، علویه خانم (مدرسه دخترانه ماهفروزک (مازندران)، وحاجیه بی بی صغرای یزدی (مدرسه دخترانه یزد). باوجود محدودیت های زمان با اشازه به سرنوشت پایانی خانم ژینوس محمودی (نعمت) می نویسد:
«نخستین زن هواشناس تحصیل کرده ایرانی بود وبه ریاست سازمان هواشناسی رسید. او هواشناسی دریایی درایران را بنیان گذارد و”اطلس جغرافیائی ایران” را تدوین ساخت. ژینوس محمودی بسال ۱۳۶۰ ش اعدام شد».

در عناوین: دخالت درسیاست. نظام سیاسی . نوسازی نظام سیاسی . علل پسماندگی ایران و راه غلبه برآن و نوسازی فرهنگی، گفتمان هایی بس سنجیده وآموزنده با شرایط دگرگونی ها وپیشرفت های جهان، آمده است که باید به دقت مطالعه کرد، تا علل واقعی وآفت های پسماندگی ها را دریافت.

سخن پایانی

آخرین عنوان کتاب سخن پایانی ست که مانند بیشترین عنوان ها باگفتاری ازبهاءالله شروع شده است:
“بایدازشما ظاهرشود. آنچه که سبب آسایش وراحت بیچارگان روزگار است. کمر همت را محکم نمائید، شاید بندگان ازاسیری فارغ شوند و به آزادی رسند».
نویسنده با استناد به گفتاررهبرآئین که ازآگاهان و اندیشمندان زمان بوده، با تکیه به گفتارهای مستند کتاب می نویسد:
«وظیفۀ دین ازنظرآئین بهائی پیش ازهرچیز تربیت اخلاقی و پرورش نیروی معنوی مردمان است». وسپس با نگاهی کوتاه تعالیم آئین رایاد آور می شود. از روشنفکران اروپائی می گوید درسده های گذشته که دریافتند درجهان «جایی برای حقایق ابدی نیست».
این گفته را باید به دقت ودرک درست ازدگرگونی ها وتحولات زمان حس کرد و راه درست را پیش گرفت.عبورخردمندانه مسیحیت ازدیواروحشت وخون، آغازدوران رنسانس تجربۀ بزرگ آموزنده ای
بود برای جوامع اسلامی، که در اعتیاد به ظلمت جهل به خواب بودند؛ تا جایی که هنوز، درپس چند قرن فرورفته و غلتیده دراوهام اخرت و شگفتا که به بندگی خود فخر می فروشند!

درهمین بخش اشاره ای دارد به « پیشداوری ها وتعصبات»، ازگذشت و مهرورزی می گوید و پند و اندرزهای حکیمانه، اما ازدشمنی ها و خونریزی های نهادی شده نیزهرگزغافل نیست. از خشونت ونفوذ آن در فرهنگ های جهانی آگاه است. از قدرت انسان ونیروی خلاقه او می گوید که:
«مرزهای دانش وفلسفۀ زمانه را در می نوردد وراه به سوی افقهایی تازه می گشاید. ارسوی دیگر همین نیروی معنوی و “آوا”ی یزدانی اگرازانسان دریغ گردد اورابه سراشیب توحش سرنگون می سازد».
بحث “آوای یزدانی” خارج ازمسئله این بررسی است. اما ابن نکتۀ بنیادی را نباید فراموش کرد باید به صراحت گفت ودنبال کرد که:
درآخرین دهه های قرن بیستم کشوری درآستانۀ تحول، “آوا” ی یِزدان درسرزمین باستانی ایران شایع شد. نه ازیزدان خبری بود و نه ازآوایش. نمایندۀ “خود منتخب” بود وغوغایش. همگان مسحورشدند! و به “نیروی معنوی” با سابقۀ دیرینه با وعده های عوامفریبانه ش دل سپردند نابخردانه. حاصل آن شد که ملتی را درمُرداب فقروفساد وسرکوب وخفقان گرفتارکردند.امروزه روزحکومت من دراوردۀ خودکامۀ فقها درکشور، دنباله روبرخی ادیان کهن است که به نام نماینده خدا، اکثرمردم را به انجماد فکری معتاد کرده تا، بامشروعیت بخشیدن به هرگونه چپاول وفساد دلخواه، هرمخالف را با مجازات سنگین تا چوبه دار خفه کنند!

گفتن داردکه مشکل اساسی درایستائی وپایبندی شدید نگهبانان شریعت، به شرایع هزارو پانصد دسال گذشته است که با اصرارتمام وفادارمانده اند و بدون توجه به تحولات و دگرگونی های پانزده قرن گذشته و حال!، حال آنکه درزندگی خصوصی شان از همۀ پدیده های امروزعلم ودانش غرب بهره مند هستند و سود می برند. ایکاش اندک انصاف هم می داشتند به همان قد وقواره که به جای اشترو دیگر چارپایان ازاتومبیل وهواپیما استفاده می کنند، و ازآخرین دستاوردهای مخابراتی ” انفرماتیک” سود می برند، به دگرگونی های قوانین شریعت نیزاهمیت قائل بشوند!
نویسندۀ آگاه، ازاین منظرگام بزرگی برداشته، با معرفی فرهنگ بهائیان دربیشترگفتمان های اثرش نوآوری ها را مطرح کرده است.

نویسنده، درپایان اثرازگسترش نیکی وارادۀ انسان آزاده با زبان پخته وخواندنی، با تمجیدازپیشرفت های جهانی آئین بها، کتاب را به پایان می رساند.

بررسی اثر “ب همایون” را همین جا می بندم. با این واقعیت چشمگیر که:

نمی توان تفکرات نو اندیشی آئین بهائیان را نادیده گرفت. همچنین گسترش وپذیرش فرهنگ های مترقی هماهنگ باپیشرفت های زمان را. دربستراین نوخواهی هاست که اجتناب ودوری ازافکار کهن درفرهنگ وآئین بهائی چشم گیرشده است. همین که پیشوای مذهبی ندارند. انگل ها وانگل پروران. یعنی همان نگهبانان مذهبی که مانع اصلی درک درست وسالم “اندشیدنِ” مردم هستند را درآئین خود راه نداده اند، قابل توجه وتمجید است.
با آرزوی موفقیت نویسنده.

روزسیاه کارگر .. نخستین رمان ادبیات کارگری ایران/رضا اغنمی

نویسنده: احمد علی خداداده
پیشگفتار وپانوشت ها: ناصر مهاجز- اسد سیف
طرح روی جلد وبرگ آرائی: بنفشه مسعودی
تاربخ انتشار: تابستان ۱۳۹۵
ناشر: نشرنقطه

این رمان خواندنی و پرمحتوا با چنین پیام کوتاه: «به باقرمؤمنی که این رمان را بازیافت» آغاز می شود. پیام نشان می دهد که یابنده ی اثرباقرمؤمنی ست. پژوهشگر ونویسنده ای صادق که حضور و قلم ستودنی اش جای سپاس فراوان دارد، به ویژه درادبیات تبعید.
درپس سپاس و تصویری درجامه ی مرسوم زمان از نویسنده، عنوان:
احمدعلی خداده دینوری

زندگینامه نویسنده نشان می دهد که نویسنده این اثر: به سال ۶۲/ ۱۲۶۱خورشیدی درآبادی شیرخان دینورچشم به جهان گشوده. دینور:
از«دهستان های چهارگانه ی بخش صحنه شهرستان کرمانشاهان ونشیمن گاه ایل لک – زبان جلیلوند، ازاقدم ملل کُرد» است.
به روایت هردوپژوهشگر: ازمادرش هیچ نمی دانند. «اما پدرش خدادادخان از زمین داران آن سامان و گویا از تعصب مذهبی بری بود واهل تساهل دوتن از پسرانش جعفرخان و ابراهیم خان تحت تأثیر یک مُبلّغ بهائی به بهائیت گرویدند». پدر فرهنگ دوست و اهل فضل باپنج پسر و یک دختر : «یگانه دخترش را واداشت که افزون برزبان مادری شان کُردی، خواندن و نوشتن فارسی بیاموزند نزد ملای ده.» با استخدام معلم فرانسه دخترش طوطی خانم وپسرانش با ادبیات فرانسه آشنا می شوند.
درآخرین سال های سلطنت ناصرالدین شاه خانواده از زادگاه شان به کرماشاه نقل مکان می کنند. کرمانشاه آن زمان :
«باقریب ۵۰ هراز نفر جمعیت درمیان مجموعه ای ازایلات کُرد مانند: کلهر، گوران، زنگنه، زند و کلیایی . . . ازنقاط معتبرتجاری ومراکزمهم غرب کشوربود ومحیط مناسبی برای حرکت های نو، چون جنبش های اسلاح طلبی مشروطیت».
درهمان دوران است که مشروطه خواهان کرمانشاه، با روزنامه قانون ملکم خان (ناطم الدوله) که در لندن چاپ می شد و:«نامجاز به ایران می رسد و دورازچشم مآموران خفیه ی دارالحکومه میان تجدد خواهان وجوانان نوجو دست به دست می گشت واندیشه ی ترقی را بارور می کرد».
راویان، اززمینه های شکل گیری «روزسیاه کارگر» می گویند و آشنایی احمدعلی خداداده باجنبش ها وحرکت های نوپا و، پیشگامان دگرگونی های اجتماعی مانند:
«انجمن آدمیت و انجمن حقوق کرمانشاه که به سال ۱۲۸۸خورشیدی پا گرفتند، پیوند داشت و بنیانگذارآن سلیمان میرزا اسکندری را می شناخت».
هو وجنجال ملایان واپسگرای کرمانشاه که:«سلیمان میرزا واخوان آدمیت را “طایفه ی ظاله ی مضله ی بابیه”» می خواندند، سبب سرخوردگی و فروکش تب مشروطه خواهی خداداده می شود.
هدر رفتن مبارزات و آرمان های مشروطه خواهی، ماندگاری سنت استبداد و تن دادن بخشی ازمردم به تداوم آن، خداداده را واداشت تا به انگیزه ی :«بازنگری تاریخ سرزمینش بنشست».
او که مسلمانی معتقد بود و به سنن اسلامی باور داشت و«نوزایی میهن را ازرهگذر پیوند آئین های ایران باستان به ره آوردهای مدرنیته ی اروپا ممکن دانست».

راویان، با اشاره ای گذرا به حوادث جنگ اول جهانی، اشغال خاک ایران، انحلال دوره ی سوم مجلس شوای ملی ایران، تشکیل دولت ناپایدار درکرمانشاه به ریاست نظام السلطنه مافی و . . . اندوخته های تجربی خداداده و دگرگونی های اجتماعی فرهنگی و رویدادهای منطقه را یادآور می شوند.
پس ازانقلاب ۱۹۱۷ روسیه وفروپاشی تزار و پیشامد کودتای ۱۲۹۹ خداداده نیزهمراه با گروه تجدد خواهوان به فعالیت پرداخت. دراین مدت نگارش جلد اول رمان نیز به پایان می رسد. برافتادن قاجار و برآمدن پهلوی :
«همزمان با تاجگذاری رضاشاه پهلوی (۴ اردیبهشت ۱۳۰۵) که جلد اول روزگارسیاه کارگربه چاپ رسید. کتاب را مطبعه ی شرکت سعادت کرمانشاه منتشر می کند که نوپا بود و نوگرا وپشتیبان حقوق زنان. پیش از انتشار جلد دوم رمان، خداداه کتابی در دستورزبان فارسی نوشت و نیزقصیده ای درمدح داریوش هخامنشی سرود به سبک شاهنامه فردوسی و بربنیاد کتیبه های بیستون. درآغاز آن قصیده ی بلند، ما را ازدفتر دستور زبان فارسی ای که نگاشته آگاه ساخت:
بجز چند تآلیف در روزگار نماند زمن بینوا یادگار
یکی روزگارسیه کارگر دگردفتری پارسی سربسر»
کلیشه ی کتاب : « گرامی تاریخچه داریوش تآلیف میرزا احمدخان خداداده مطبعه شرافت احمدی و روزنامه بیستون شماره ی ۲۷، ۱۰ اردیبهشت ۱۳۲۶ با عناوین مختلف، یادآوری بجاییست که بخشی از تلاش های فرهنگی درگذشتگان را توضیح می دهد.
بعدازشهریور۲۰«با پاگرفتن حزب توده ایران بازنام وسیمای اسم خداداده درجامعه مدنی پدیدارگشت»
ازفعالیت های سیاسی فرهنگی خداداده دراین دوران به نیکی یاد شده است.
این نویسنده دلسوزدهقانان وکارگران، درسال ۱۳۳۴دراثرسکته فوت می کند و درقم درحرم معصومه به خاک سیرده می شود.

دومین نگارش پژوهشگران درمعرفی نویسنده رمان، عنوان:

نخستین رمان ادبیات کارگری ایران

این رمان درسال ۱۳۰۵ درکرمانشاه چاپ ومنتشر شده. نویسنده ضمن معرفی خود، که کُرد دینوری است وتحصیلات ابتدایی را درگوشۀ بیابان ها نزد ملاهای نادان روستاهای منطقه گذرانده و سپس با دل پُردرد انگیزه ی نگارش کتاب را توضیح می دهد:
«ظاهرا رمان وافسانه و باطنا تمام حقایق وصدق ورسمانه است تاکنون کتابی که مجموعه ی زندگی یک نفردهگان صحرائی مشروحا باشد دیده نشده، برخلاف ازهرمتمولی ازشهریاران ووزراء وامیران و صاحبان ثروت هزاران راست و دروغ ساخته وپرداخته ومجله ها منتشر نموداند»
درنهایت فروتنی از آرایش کلام عذرخواهی می کند: «دربیان و خوبی کلام معذورم».
پنداری، روایتگری آگاه وامین تاریخ سیاه استبداد کهن وسایه های تباهی وظلم وستم جباران حاکم را نشان گرفته و نشتر می زند براندوه دل نسل های مسخ شده در سرزمین نفرین شده ها برای بیداری!
دربستر روایت های تلخ ازحمل جنازه ها و استخوان های کهنه به عراق می گوید که اگر بازمانده ها وصیت درگذشته ها را عمل نکنند و جنازه را به کربلا نفرستند خود راگناهکار می دانند:
« نمی خواهم شرح دهم که چقدر رسوایی و بی احترامی به این مردگان می شود تا کسی نبیند نمی داند . . . ».
بختیار که شخصیت و روایتگر اصلی رمان است، نیمه شب دویابو را دیده که که استخوان های مرده ها را می خوردند.

دربرآمدن مشروطه و درگذشت مظفرالدین شاه که مقارن با روزهای برگشتن نویسنده از زیارت کربلا ست، به دگرگونی های اجتماعی در کرمانشاه اشاره می کند:
« میخواهند بدانند مشروطه چیست؟ یعضی می گفتند مشزوطه یعنی شریعت پیغمبز که تمام مردم را مثل هم با آنها رفتار نمایند فرق بین شاه و گدا نباشد. بعضی ها می گفتند یعنی خرابی و ویرانی و بابی [گری]».

بختیار، که برگردانی ازنام وشخصیت نویسنده دراین اثراست، با مطالعه روزنامه های صور اسرافیل و حبل المتین که درحمایت اززیردستان وکشاورزان مطالبی می نوشتند :
«درخود نیروئی در حمایت ازمشروطه طلبان کشف می کند».
پدرش الله دادخان در همان روزهای نا به سامان کرمانشاه به تحریک “باقرخان لُره” به قتل می رسد:
«خواهرش شیرین را به زور به عقد یک شبه ی خود در می آورد». ازاین پیشامدها و به خونخواهی پدر کارش به داگاه می کشد:
«می بیند که نسبت به دوران استبداد تفاوتی به وجود نیامده است».
سرانجام قاتل پدرش را می کشد و فراری می شود. می نویسد:
« مشروطه فقط به لفظ بود. معنا نداشت».
بختیار با کارهای گوناگون: چوپانی و کارگری کشت برنج، گندم ، تریاک و تونون. پیله وری، خرید و فروش پارچه و کسب وکار وداد وستد، زندگی می کند و با طبقات گوناگون جامعه سروکار داشت.

درعنوان:
آخوند وخرافات علت اصلی عقب ماندگی ایران

«طایفه ی آخوند درتحمیق مردم نقش اساسی داشته و دارد». براین باور تأکید دارد. با شناخت درست از این طبقه، روحانیت را عامل بدبختی و سیه روزی جامعه به ویژه تهی دستان و طبقات پائین دست را به درستی معرفی می کند.
با نگاه دقیق وموشکافانه، از بدبینی روحانیت به تاریخ کشور بسی ناراضی است. ازمواضع ونگرش خصمانه ی آخوندها به تاریخ و فرهنگ ایران انتقاد می کند. نفرت خود را از رفتارو گفتار آخوندها در ستیز با فرهنگ ایرانی، به صراحت توضیح می دهد:
« می کوشند تا ایرانی را نسبت به تاریخ خویش نا آگاه نگه دارند. . . . به باستان شناس انگلیسی که دربیستون [روی سنگ نوشته ها کار می کردند] آن گاه که سخن به پادشاهان بزرگ ایران باستان می کشد، براین نکته تأکید دارد که اگر بخواهیم درمجلسی که . . . از لزومت احترام و تقدیس اجداد خودمان را شرح دهیم و آخوندی بفهمد، البته آنچه نباید بشود به ماها خواهدنمود. چرا که روحانیون ما این اشکال را کافر و آتش پرست و بالاخره بُت می گویند وهرگونه بی احترامی در حق آن ها را جایز می شمارند».

با تآسف باید گفت که روحانیت کشور، درسراسر تاریخ با همه ی امتیازات طبقاتی که داشته اند، وسود های مادی همه جانبه نصیب شان شده، حُرمت و قدردانی که هیچ، کوچکترین بهایی به فرهنگ ایران قائل نشده با بی توجهی به گذشته های فرهنگی و اجتماعی خود، مداح و ثناگوی بیگانه شده اند. با توجه به چنین سابقه وخاطرهای تلخ از روحانیت کشور، باید گفت که اظهارنظرآگاهانۀ نویسنده درست برگردانی از درد دل ها و زخم های کهن و تاریخی مردم این سرزمین بوده است!

رنجبر، کارگر وکارگررنجبر

درخلع سلطنت قاجار و برآمدن سردارسپه، زمانی که دگرگونی ها و تغییرات رژیم حکومتی پیش آمده توجه نویسنده به اروپا جلب می شود تا راه های مناسب برای گزینش و پذیرش مقاصد عمومی را پیدا کرده به همان طریق پیش ببرند. این اقدام درحالی ست که مفاهیم کارگر و رنجبرودهقان درنشریه های کمونیستی و اجتماعیون عامیون مطرح بود. برای اولین بار:
«مفاهیم کارگرو رنجبروکارگر رنجبر درادبیات اجتماعی ایران در روزسیاه کارگر باید بازجست».
دراین بخش ازملی گرایی و ایرانی گری، دیگرویژگی های روزسیاه کارگر، همگامی باادبیات جهان، جایگاه روزسیاه کارگر درتاریخ ادبیات نوین فارسی ونوزایی روزسیاه کارگر سخن رفته که با توجه به زمانه نگارش، از نوآوری هایی مفید و همه جانبه فرهنگی اجتماعی خبرهای خوشی می دهد.

پیشگفتارهردو پژوهشگر پرتلاش، با این پیام بسی سنجیده و صمیمانه به پایان می رسد:
«آرزو داریم با انتشار این اثرناب ونادر، دوستداران ادبیات وتاریخ اجتماعی ایران ازآن بهره ها گیرند و کار نویسنده ی ژرف بینی که درگمناهی درگذشت به گستره ی پژوهش های ایران شناسی راه یابد.

*****

روزسیاه کارگر
مصنف
احمدعلی خان خداداده
ناشر
میرزا سیف الله ناصری
با اجازه اداره محترم معارف کرمانشاهان نُمره ۱۹۷
حق طبع محفوظ
ومخصوص بکتابخانۀ ناصری است
۱۳۰۵
(مطبعه شرکت سعادت کرمانشاه)

پس از۲ برگ سپاس و ستایش خداوند بخشنده و مهربان

فصل اول شروع می شود.

نویسنده پس ازمعرفی خود وخانواده و روستای زادگاه وتاربخ تولدش (۱۳۰۰ قمری)، اززندگی فلاکت بار وفضای فقیرانه زمانه می گوید، که خانه مسکونی در روستا یک نشیمن تابستانی وزمستانی ۴ در ۵/۲ ذرع به ارتفاع ۲ ذرع با یک طویله. دراین خانه محقر چهارنفربا داشتن دورآس گاو و یک رآس الاغ و هشت رأس بُز زندگی می کردند. ازظلم وستم مالک و کدخدا لحظه ای غافل نیست. هرزمان که مباشر ومالک ونوکراو به روستا می آمد، مخارج پذیرائی آن عده برعهده ی کدخدا الماس بود که او هم به زور ازیک یک روستانیان می گرفت. وضع زارعین و حق السهم مالک ومباشر و کدخدا و دیگر باجگیران سرراهی و محلی تا «حق پراندن گنجشک ها» با عناوین گوناگون شرح داده شده. درپایان برداشت محصول به زارع، سهم اندک بخورونمیر باقی می ماند وبس!
درهفت سالگی ازکارهای سختی که برعهده اش گذاشته شده، به شدت ونفرت یاد می کند. زحمات و تلاش های طاقت فرسای پدرومادر وخواهرکوچکش را شرح می دهد.
دراثرفشار ظالمانه ی مالک و فقر مسلط، تصمیم به فرار از روستای زادگاه گرفته می شود.

درفصل دوم :

فرار شبانه درحالی که دهن گاوها وبُزها بسته شده تا صدایی نکنند، درسیاهی شب از روستا فرار کرده تا به زمین کلیایی (منطقه ای در شمال کرمانشاه) پناهنده می شوند. دریک دوباب خانه مخروبه سا کن شده که با گل کاری و تعمیرات چند روزه خانه قابل سکونت می شود. زمستان آن سال که یک متربرف در زمین بود، خبرمی رسد که خان امروز برای شکاربُز کوهی می آید:
«باید تمام رعایا ازاطراف کوه بروند، شکارها را رم داده بیاورند جلو دست آقا آن ها را بکشد»
با فحش وکتک کاری رعایا را بالای کوه می فرستند. هریک با لقمه نانی ازسفره خود درجیب. درآن سرما وبرف:
«یک نفر که سرکوه رفته سنگی از زیرپای اوغلتیده، ازسنگ پرت و قطعه قطعه شده بود. چهار بُز کوهی آقا شکارنمود».
راوی وپدرش با عده ای که دست وپا یخ زده ازکوه برمی گردند، ازوضع ناگوار پدرمی گوید:
«مادرم فرصت نداد. پدرم را به طویله برد، دست وپای اورا زیرپهن مستورنمود. مدتی گذاشت و بعد بیرون آورد و زیرکرسی گرم پنهان نمود».
مدتی بعد، به بهانه ی سفر حاکم، بازکردن جاده وگردنه ها، روستائیان را به زورازخانه ها بیرون کشیده بردند. فراش ها یکی از رعایای بدبخت با دست و پای سرمازده و فلج را انقدرکتک زدند که به دستور حاکم :
«چاله ای کندند و سرآن بدبخت را میان چاله تا سینه گذاشتند و پای او به طرف هوا نموده، ازخاک و سنگ پُرنموده تا ازپای او گذرانده به یادگارعدالت خود دربالای آن گدوک مجسمه مرکز[درزمین فرو کردن] کرد».
داستان بُریدن گوش کربلایی حسن رعیت زحمت کش توسط حاکم با سخن چینی های کدخدا و حادثه آمدن درویشی کلاش به روستا: «بااینکه همواره ورد زبانش حق حق بود»، درحالی که دهقانان درفقر و فلاکت به زحمت لقمه نانی برای رفع گرسنگی گیرمی آوردند، به زوردرخانه پدرراوی را شکسته وپول می خواهد. درادامه درگیری حاکم به حمایت ازدرویش، پدر راوی را حبس کرده، تنها دارایی آن خانواده یک الاغ بود که مادرآن را به حاکم می بخشد وشوهرش را نجات می دهد. راوی همراه پدرش برای فعلگی به کرمانشاه می رود. مزدشان:
«روزی یک قران به پدرم ودهشاهی به من دادند. . . روزهای جمعه می رفتم از بعضی ملاها سر مشق و درس می گرفتم». درهمین روزها خبرکشته شدن ناصرالدینشاه توسط میرزا رضا کرمانی منتشر می شود. نتیجه کار عملگی چهار ماه آن پدر و پسردرکرمانشاه، «به اندازۀ نُه تومان ذخیره داشتیم»

فصل سوم

بیماری پدر نویسنده، بی حس شدن و ازحال رفتن او پای دیوارباغ سفارتخانه درکرمانشاه، دیدن سفیر و بردن آن ها به درون باغ و پرستاری و نگهداری ازآنها تا شفای پدر، ازمسائلی ست که نویسنده با زبانی حق شناسانه از آن به نیکی یاد می کند. سفیر موقع مرخصی آن دو، با دیدن وضع پریشان و فقیرانۀ آن دو یک لیره طلا نیز به آنها می دهد. آن دو به کهنه فروشی رفته موقع خرید لباس برای خود و خانواده، کهنه فروش با دیدن لیره طلا، داروغه را خبرمی کند و گرفتاری آن دو شروع می شود. کاربه حاکم وحبس وکتک خوردن پدر می شود که با مراجعه پسربه سفیر وآوردن نماینده او نزد امیرنظام کارفیصله پیدا می کند. برگ سیاه و ننگینی از حکومت درتاریخ ثبت می شود وبی کفایتی ها و ظلم و ستم قاجاریان منحوس را توضیح می دهد.
پول گرفتن درشکل های گوناگون، آزار واذیت روستائیان فقیر و گرسنه ادامه دارد !

روایت خاطره های روزانه و حوادث اجتماعی، تلاش درراه معاش، هجوم غارتگران گرسنه به روستاها و روآوردن نویسنده به کسب وکار ودوره گردی ازمسائلی است که درفصل های کتاب بخشی از تاریخ اجتماعی و فرهنگی زمانه را به درستی یاد آور شده است.
راوی که درفصل هفتم شرح مسافرت خود و پدرش به زیارت کربلا را آورده، نیرنگ و کلاهبرداری های، حمله داران گرفته تا مأموران حکومتی و دستۀ گدایان ایرانی درحرم امام شهید را شرح می دهد و، خواننده با تآسف ونفرت ازرفتارهای خفتبار اکثریتی که به این قبیل امورعادت کرده و کلاشی را وسیله ی امرار معاش قرار داده اند، غرق اندوه می شود!
درشهرکوفه: برای انجام«اعمال مسجدکوفه، عازم مسجد سهله شدیم که چند نفر زوار لخت شده ازآنجا آمدند، گفتند دربین المسجدین، اعراب ما را لخت نموده اند. ماهم صرف نظر از زیارت مسجدها نموده ثوابش را به دزدهایش بخشیدیم».
نفرت نویسنده ازسفر زیارتی درپوشش مراسم مذهبی، درکنار معرفی کانون های سازمان یافته ی گدا پروری، فارغ ازمقدسات دینی، آسیب های اجتماعی این گونه مراسم جهل وعقل ستیزی را به درستی یادآورمی شود.

درفصل هشتم : برگشتن ازکربلا به خانه، سروصدای مشروطه خواهی وفرمان محمدعلیشاه که هرکس دم ازمشروطه بزند اورا دم توپ گذاشته مال واموالش نیزغارت خواهد شد، یین مردم رواچ یپدا کرده و برسرزبان ها بود. غارت دردهات و اوج گرفتن راهزنی های میان شهر و روستاها:
«احدی بدون اسلحه هزار قدم مسافرت را قادرنبود».
درچنین روزها الله داد پدرنویسنده پس ازسال ها به دیدار برادرش در روستای زادگاهش می رود. پس ازدیدار درراه برگشت به خانه، دربیابان ها به دست دزدان گرفتار و کشته می شود. نویسنده درتعقیب راهزنان و قاتلین با نشانه هایی قبر پدر را پیدا کرده برای دادخواهی شکایت به حاکم وقت درکرمانشاه مراجعه می کند.
موضوغ شکایت نویسنده ازراهزنان درقتل پدردرعدلیه آن زمان روایت هولناکی از اوضاع اجتماعی کشور ونشانگرهرج ومرج به تمام معنی ست که بالاخره هم به جایی نمی رسد. دراین گیروداریکی از خان های اردوی سالارالدوله که به حمایت ازمحمدعلیشاه درآن حوالی فعال بود بادیدن شیرین، خواهر جوان نویسنده، دوتفنگدار می فرستد تا دختررا شبانه ازخانواده به زور وتهدید گرفته به خدمت خان ببرند .می برند. با وساطت ریش سفیدان وکدخدا، نویسنده نیزهمراه آنها به بیستون می رود تا نزد قاضی خواهررا عقد کند که با تمهیداتی پذیرفته می شود. برای شکایت ازاین تجاور به دیوانخانه کرمانشاه می رود که با کتک و« چک و پشت گردن ما را بیرون کردند».
انجا با پیرزنی به نام “باجی فاطمه” دلال محبت که برای سالارالدوله دخترجورمی کرده آشنا می شود. با قول اینکه :
«می توانم اورا به نرخ دختربه خرج [معرفی] داده مادرت به عنوان طایگی وخودت به عنوان نوکری دردربار سالارالدوله که چند روز دیگر شاه خواهد شد برقرارنمایم».
بایکصد تومان پول وسایل عقد شیرین خانم با سالارالدوله جوش می خورد. نویسنده شرفیاب حضور می شود. خواهر تقاضای شغل خوبی ازاو برای نویسنده می کند :
«قبول فرموده بود فردا مرا احضار ویک پالتو خلعت مرحمت فرمودند: شبی شیرین، به سالارالدوله می گوید:
«خیلی ظالم هستید». صبح همان شب طلاق داده شد.».
قشون خوانین عازم تهران بودند درصحنه تلگراف رسید که همان جا توقف نمایند. تا حرکت حضرت اقدس.

فصل نهم

حرکت اردوی خان های غارتگرازکرمانشاه به سمت تهران باهدف جنگ وسرکوب مشروطه خواهان، درمقابل حمله بختیاری ها به شدت شکست می خورند:
«قریب هزار وپانصد مجاهد بختیاری بودند که چهل هزاررا دریک شب منهدم کردند».
ودراین آشفتگی ها بختیار:
« به سراغ نوکرخان لُره، کسی که باعث شد دربیستون فساد نمودند» و به خواهرش شیرین تجاوز شد می رود و اورا به قتل می رساند. کشتار در کرمانشاه توسط سردارمجلل:
«مجاهدین را به درخت می بستند، تیرباران می نمودند. چنان خونریزی و قصابی شد که تا مدتی برف های میدان از خون شهیدان راه آزادی گلناری بود».
با شکست وکشته شدن سالارالدوله، پناهنده شدن محمدعلیشاه به سفارت روس، مشروطه خواهان موفق به تشکیل حکومت شدند:
« انتخابات، ندای آزادی ومساوات، حریت درتمام ایران بلندآوازشد. محرمانه می گویم فقط لفظ بود. معنی نداشت. زیرا که برده داری تجدید شده بود و لباس بازیگرها عوض شده بود که تمام مستبدین درباری وسلسله جلیله قاجاریه . . . همه احرار، همه ملت خواه، همه ایراندوست شدند . . . عوام را فریب داده. اهالی ایران بدبخت بی علم بی خبر را گله گله به مجلس نظار آورده، تعرفه گرفته، رای خود به اسم اشخاصی که نه آن ها را دیده و نه شناخته ونه نام شان می دانند».
هم زمان با دگرگونی های کشور، شروع جنگ جهانی اول هجوم قوای نظامی بیگانگان روس و عثمانی، تأمین آذوقه لشگریان مهاجمین که سبب کمبود غلات و گرسنگی مردم شده تا جایی که :«جاده پُربودازاموات گرسنگان». بختیار راوی، شرح احتکارگندم توسط مالکان وحرص مال اندوزی اشراف و پریشانی های اجتماعی را توضیح می دهد.
نویسنده دراثرفقر وفلاکت در شرکت انگلیسی که پیمانکار جاده شوسه را برعهده داشت به کارگری می پردازد. ازشیوع مرض کشنده عدم رعایت بهداشتی که بعدازقحطی پیداشده، فوت شوهر خواهرش درهمدان و ارثیه او، درحالی که شیرین حامله است می زاید و دوروزبعد بچه می میرد. سهم ارثیه زن عقدی را هم سادات ازخانواده مجتهد همدان و وکیل رسمی شیرین بالا می کشد. داستان عقد شیرین، که که موقع تنظیم وکالتنامه، بدون اطلاع اوگنجانده شده، تقلب ونیرنگهای ریشه دارسران ومنادیان اسلام را یادآور می شود. سرانجام، روایت مرگ غم انگیزشیرین و رفتاربیشرمانه وکیل ومهمتر، شیادی مجتهد همدان، خواننده را با جوهر اخلاقی اجتماع بیشتر آشنا می کند!

سکونت دراسداباد و عروسی با دخترعمو، وفوت مادر و کار درکشتزارهای تریاک وخرید و فروش آن، و کشت توتون وداستان دخترکدخدا باحیدر، تلکه کردن صاحب ملک از کدخدا و حیدر، به بهانه ی شوخی آن دوجوان، شکست های دائمی، درتأمین حداقل هزینه های امرارمعاش و ناامید ازبهبود وضع سیاسی و اجتماعی کشور می نویسد:
«گویا درایران قرعه هرنوع بدبختی ومذلت وبندگی واسارت را به نام یک مشت دهگانان صحرائی زده اند».
وسپس اضافه می کند که درشانزده هفده سالگی مشروطه با این همه طرفدار:«قانونی محکم محض
آسایش ماها انشاء واعلان نشده» سنحیده ونیشدار:
«مگراینکه سلب قدرت مالک را ازسر رعیت کفر پنداشته اند و هرکس هرنوع غارت نماید ثواب اخروی واجر جمیل دارد!»

فصل چهاردهم فصل پایانی جلد اول.

تحلیل دقیق با نگاهی ژرف ازاوضاع اجتماعی و بیشتر، در راه تأمین شغل وامرارمعاش روزانه است که درذهن راوی سایه انداخته و نشانگر نگرانی های دایمی او ازفقر وگرسنگی خود وهم طبقه هاست. همو، درسراسر روایت ها درکلنجار رفتن با خود، مشاغل گوناگون را با مختصات و زمینه های اجتماعی بررسی می کند و مزایا وآسیب های هریک را هم به دقت می نویسد. درباره گزینش شغل برای خود: ازکارمند مالیه، وکیل عدلیه، قپانداری، کارمندی اداره راه شوسه، درویشی با خرقه پاتاوه (چاروق و پاپیچ)، لوطی گری و میمون داری ومعرکه گیری مطالعه می کند ومأیوس . . . اشعاری می سراید درشرح پرپشانی ها و فلاکت های زمانه که خواندن دارد.

جلد دوم کتاب روزسیاه کارگر، کلیشه ای که شناسنامه کتاب است تاریخ نگارش «امرداد ماه ۱۳۰۷ (مطبعه شرافت احمدی)

فصل اول جلد دوم:
راوی، با همسرش زهرا خانم آبستن ومادر زن باالاغ لاغر از خانه گورمانندی روستا را به قصد کرمانشاه ترک می کنند. در وسط راه به جوانی که اورا ازپشت سر صدا می زده می ایستند تا جوان می رسد. با نگاهی تحقیرآمیز به سراپای بختیار و همراهانش، با سخنان بی ادبانه وتوهین آمیر به لُر و کُرد می گوید ماشین من خراب شده وسط راه ماندم. ومقداری سخنان اطوکشیده درباره شأن ومقام و منزلت حکومتی خود:
«محرمانه به شما می گویم من محل اعتماد و مفتش سری آقای سیدضیاءالدین رئیس الوزرا هستم به محض این که شمارا بدین فلاکت و زحمت مشاهده نمودم دلم براحوالت سوخت وبرحودحتم نموده ام درکرمانشاه که کارها رونق گرفت آتیه شمارا تأمین کنم».
بیانیه بلند بالای سیدضیاء را هم به او می دهد. بیانیه ی تقریبا شش برگی با:
«۸ حوت۱۲۹۹شمسی ضیاءالدین طباطبائی رئیس الوزرا». امضا شده است.
بین راه، لاسیدن این شهری پُرافاده با زهرا، کتک خوردنش اززهرا خانم، شرکت دریک عروسی عشایری وپند واندرز راوی مسافرشهری را، که مسیو خطابش می کند. همراه خود با پای پیاده به سمت کنگاور به راه می افتند.

فصل دوم:

باشروع انتخابات محلی برای گزینش وکیل مجلس، مسیو با شیادی واردمعرکه شده با تطمیع بختیار به جمع کردن رای دهنده ها با تقلبات بیتشر، چند روزی بااندک درآمدی که ازاین راه داشته اورا به کار می کشد. با یک حواله پنجاه تومانی به بختیار، ازمحل فرار می کند. بختیار با عیال ومادر زن به سفر ادامه می دهد. بین راه زایمان زنش زهرا، معالجه و نجات او درگوشه ی خرابه توسط چهار زوار که یکی شان طبیب بوده، و نوزاد پسر به نام شاپور نامگذاری می شود.
گفتمان های این فصل نیز، درادامه روایت های گذشته فقر وفلاکت های ریشه دار و سیه روزی های تحمیلی رنجبران، ازسوی مراکز قدرت به درستی و عریانی دنبال می شود.

فصل سوم

ملاقات بختیار دربیستون با یک انگلیسی همراه مترجم، درحال خواندن کتیبه و سخنان اودرباره قدرت وعظمت گذشته کشور وادای وظیفه مردم و حفظ حرمت شاهان را بازگو می کند. بختیار می گوید اگر : «این عبارت که فرمودید خدای نخواسته به گوش یک آقای عمامه سفیدی برسد با سرکار که جای خود دارید، بلکه آن ها با تبعۀ خارجی قدرت تکلم ندارند، اما من بدبخت را آتش می زنند وحکم تکفیر جاری می سارند . . . روحانیون ما این اشکال را کافر وآتش پرست و بالاخره بُت می گویند».

بختیارسرانجام به این نتیجه می رسد که باید رخت ولباس عوض کند تا بتواند بین مردم به احترام و عزت برسد باتعویض لباس کردی و پوشیدن عبا و قبا، زندگی ش زیر و رو می شود. دلایل تجربی و پخته ی این تصمیم بردگرگونی ظاهری خود را بارها درفصل های بعدی به درستی یادآور شده. جهل ریشه دار و تاریخی مردم را با نیش قلم با قوت گرفتن موج مشروطه خواهان به باد انتقاد گرفته است :
« مخالفین مشروطه و آزادی با همه سیه کاری لباس مشروطه پوشیدند».

بختیاردراین لباس، حرمت انسانی خود را دگرگون شده می بیند. مهمتر وضع معیشتی وگذران روزانه را بهترتاجایی که رها شده ازفقروگرسنگی توصیف می کند. هرجا که پا می گذارد با هرکس و ناکس که برخورد می کند، با عزت واحترام با اورفتار می کنند. درمنزل ماهیار سمساربه شام دعوت شده درحضور یک عده بیانیه بلند وبالای سید ضیاءالدین را می خواند و با احزاب نوپا وگردانندگان آن ها رابطه پیدا می کند تا ببیند عاقبت کار به کجا می رسد.
روزی درحساب و کتاب دارائی خود، متوجه می شود که صاحب یکصد وپنجاه تومان ثروت شده است. دکانی باز کرده مشفول کاروکاسبی می شود. درملاقات با :«میرزا محمد که سابقا دراداره مالیه بوده و با بختیار آشنائی تامی داشت مصادف گشته وسلامی دادند وگرم» صحبت طولانی شدند. در پایان سخنان بختیار می گوید که :
« قانون اجرا می خواهد والا این همان حکایت زهد خشک ربانی آخوندها وحرف پوچ و بی اثر واعظ ها ونطق باحرارت و آشوب قائدین احزاب و قسم دروغ ایرانی هاست که برای فریب مردم عوام همیشگی استعمال می کنند».
میزا محمد می گوید: «این فرمایشات به درد ایرانی امروزه نمی خورد و شخص باید «ابن الوقت» و درایران باید «ابن الدقیقه والثانیه» باشد تا بتواند لقمه ای نان بخورد». فصل پنجم با سروده هایی از بختبار پایان می رسد.

عنوان فصل ششم «خون دل» است.

بختیار با راهنمائی یکی از هم اندیشان به جلسه ی «اجتماعیون» می رود. انبوه جماعتی از طبقات گوناگون، ازاعیان و تجار گرفته تا اصناف وکارگران و تهی دستان شهری آنجا جمع شده بودند. صحبت از جمهوریت و برچیدن سلطنت بود که موافقان ومخالفان نیز حرفهایشان را زدند. جلسه با فریاد زنده بادجمهوری مرده باد سلطنت قاجاریه خاتمه یافت. قراربراین شد که فردا یک بعد از ظهر در سبزه میدان جمع شده تا تقاضای مردم کرمانشاه: « با تلگراف به اولیای پایتخت مخابره شود». در تاریکی شبانه عازم خانه شده با افکار پریشان وغرق دریآس وناامیدی به ناگهان فریاد می کشد هی جانم ملت!
«سگ های ولگرد کوچه قصاب خانه حمله کرده برسربختیار می ریزند و لباسهایش را تیکه پاره با چند زخم دندان زخمی اش می کنند و اگرچند نفرعابرین با چراغی به فریاد اونمی رسیدند اورا پاره پاره کرده بودند».
در آخرهای جلد دوم شعری از عارف قزوینی آورده:
«تا که آخوند وقجر زده درایران است،
این ننگ را کشور دارا به کجا خواهد برد»
جلد دوم کتاب به پایان می رسد.
پیشگفتارچاپ روسی کتاب، ترجمه کردی که مترجم آن عبدالله مردوخ است، ومترجم فارسی ساعد وطن دوست. پیشگفتار چاپ کردی جلد اول و زیرنویس های آن به همت ناصر مهاجر و اسد سیف با مقدمه ی مترجم و، دهقان و واقعیت درادبیات سال های ۳۰ – ۱۹۲۰ ک چابکن برگردان از روسی به فارسی سروش حبیبی وسپس یک تصویر دستجمعی با دونامه خطی، کتاب ۳۳۵ برگی بسته می شود.

کتاب، سند معتبر وقابل اعتمادی ازجامعه شناسی کشوراست. سندی که پس ازدهه ها فراموشی و پنهان مانده از زیرگرد وغبار به همت باقر مؤمنی کشف، و به یاری ناصرمهاجر و اسد سیف دو پژوهشگر صادق به ادببات تبعید افزوده شده است.
اضافه کنم که تأمل ودقت درزیرنویسها، زحمات ستودنی وقابل احترام دوپژوهشگررا یادآور می شود.
روز سیاه کارگر، رُمان تکان دهنده ایست که نخستین بذر پدیده ی جامعه شناسی نوین را درکشور، دهقان زاده ای تهی دست درشوره زار جهل و تباهی به بار نشانده است!
پایان تاریخ ۲۰۱۷/۹/۱۴

بازارچه کتاب کمدی، تراژدی و دین/ بهارک عرفان

بازارچه‌ی کتاب این هفته‌ی ما سرکی‌ست به پیشخوان کتاب‌فروشی‌های گوشه‌گوشه‌ی جهان کتاب. عناوین برگزیده‌ی ما در این گذر و نظر اینهاست:

مردی از ژلاری

نویسنده: کویتا لگاتووا
مترجم: فرزانه تیمورازف
ناشر: چترنگ
تعداد صفحات: ۱۶۱ صفحه
قیمت: ۲۲ هزار تومان

این رمان داستانی است در زمان جنگ جهانی دوم و در زمانی که نازی‌ها کشور چک را اشغال کرده‌اند. زن جوانی که در کشور پراگ پزشکی تازه‌کار است از سر دلبستگی به استاد میان‌سالش، عضو گروه کوچک پارتیزانی آنها شده و برایشان نامه و اعلامیه جابجا می‌کند. گشتاپو اما به دنبال افراد این گروه افتاد و در نهایت پزشک جوان ناچار از تغییر هویت شده و به همراه یکی از بیماران از بیمارستان فرار گرده و ناچار از ن دادن به ازدواجی ناخواسته می‌شود.
ژلاری در این اثر روستایی خیالی است که نویسنده آن را از خود ساخته است.
ژل در زبان چک به معنای محزونانه است و معنایش روستایی است که از آن اندوه می‌بارد. اهالی‌اش درگیر فقر و بدبختی‌اند و در نهایت پس از جنگ از آن چیزی جز اندوه ابدی و عشقی اندوه بار باقی نمی‌ماند.
نویسنده این رمان از نویسندگان سرشناس چک به شمار می‌رود و نام ادبی وی در واقع نام مستعار او به شمار می‌رود. وی درس خوانده در رشته‌های فیزیک و ریاضی است. وی از سال ۱۹۵۷ به نویسندگی روی آورد و پس از نگارش نخستین رمانش با عنوان «بت‌ها» بیست سال وقفه در کارش ایجاد کرد که دلیل آن را فشار سیاسی بسیار وارد شده بر خودش عنوان کرد. رمان مردی از ژلاری را وی پس از بیست سال گذر زمان از تألیف رمان اولش نوشت و برای وی جایزه ادبی چک را به ارمغان آورد. در بخشی از فصل ابتدایی این رمان می‌خوانیم:

همه‌چیز در خاطرم بود. خانه اجاره‌ای سقفی سه طبقه با دو در ورودی از دو خیابان مختلف، ساختمانی که خیابان اصلی در کنجش به دو خیابان فرعی تقسیم می‌شد. از یک در با کلاه نمدی وارد شدم و از در دیگر، روسری به سر بیایم بیرون. طبقه سوم در جلوی راه‌پله. دو نام: آلش دوبژانسکی و امیلی فویتکووا. سه مرتبه زنگ بزنم. از داخل صدای جارو برقی بیاید. پاک را از ساکم در آورم و پس از شنیدن دو تلنگر از زیر در به داخل بیاندازمش. در عرض پانزده ثانیه.
سپس از راه‌پله دیکر پایین بروم. در ساکم چیزی نباشد جز دو کروسان و آخرین سهمیه کره- مارگارین.
اگر مشکلی پیش بیاید پاکت را نابود کنم.
اما هیچ مشکلی پیش نمی‌آمد. هرگز مشکلی پیش نیامد.
این کار فقط یک بازی مهیج بود و آن بازی بی‌خطر به پایان می‌رساندم. اصلاً لازم نبود روی ماموریتم تمرکز کنم. برایم مثل آب خوردن بود.


کمدی، تراژدی و دین

نویسنده: جان مورل
مترجم: البرز حیدرپور
ناشر: نشر مرکز
تعداد صفحات: ۲۱۸
قیمت: ۳۳۵,۰۰۰ ریال

در این کتاب «جان مورل» تلاش می‌کند رویکردهای تراژیک و کمیک به جهان را با یکدیگر بسنجد و روشن سازد هر یک از این بینش‌ها چه نوع احساس و کنشی را رقم می‌زند و چه نوع انسانی را می‌پروراند. وی با مقابله بینش‌های تراژیک و کمیک از منظر روان‌شناسی شناختی و جامعه‌شناسی، ویژگی‌ها و تفاوت‌های بنیادین این دو بینش را در ۲۰ مورد معرفی می‌کند و سپس بر پایه این ویژگی‌ها به کاوش در ادیان می‌پردازد.
در این کتاب میخوانیم: «مسیحیت از یهودیت سرچشمه گرفت و در بیشتر باورهای بنیادین کتاب مقدس عبری که عهد عتیق نام گرفت، با یهودیت شریک است.اما مسیحیت عهد جدید باورهای تازه‌‌‌‌‌ای را بدان افزود که مهم‌‌‌‌‌ترین آنها درباره عیسی و زندگی پس از مرگ بود. عهد جدید بسیار کوچک‌‌‌‌‌تر از عهد عتیق است، در زمان کوتاه‌‌‌‌‌تری نوشته شد و تنوع زیاد دیدگاه‌‌‌‌‌های عهد عتیق را ندارد. تفاوت‌‌‌‌‌های جزیی میان گزارش‌‌‌‌‌های نویسندگان انجیل از برخی رخدادها و تفاوت‌‌‌‌‌هایی در تأکیدها وجود دارد، اما در کل، عهد جدید جهان‌‌‌‌‌بینی نسبتا منسجمی را نشان می‌‌‌‌‌دهد.مانند عهد عتیق، عهد جدید آموزش می‌‌‌‌‌دهد که خدا جهان را آفرید و برای انسان‌‌‌‌‌ها طرح و برنامه‌‌‌‌‌ای دارد، انسان‌‌‌‌‌هایی که روی زمین به سر می‌‌‌‌‌برند تا خواست او را اجرا کنند. هرچند، آنها بیشتر زمان‌‌‌‌‌ها از خدا نافرمانی کرده‌‌‌‌‌اند و از همین رو مجازات شده‌‌‌‌‌اند. در‌‌‌‌‌حالی‌‌‌‌‌که برخی از معاصرین عیسی آموزش می‌‌‌‌‌دادند که برنامه خدا مستلزم پیروی کردن از صدها قانون مفصل در کتاب مقدس است، عیسی بر روح قانون به جای لفظ آن تأکید کرد.»


تاریخ‌سازان بریتانیا

نویسنده: جنی مورِی
مترجم: پرتو شریعتمداری
ناشر: جهان کتاب
قیمت: ۱۸ هزار تومان
تعداد صفحات: ۱۳۶ صفحه

این کتاب دربرگیرنده زندگی‌نامه ۸ زن تاریخ‌ساز در انگلستان است که به قلم جنی موری روزنامه‌نگار و نویسنده نوشته‌ شده و در قالب این کتاب به چاپ رسیده‌اند. او با انتشار این کتاب خواسته خلافِ گفته تامس کارلایل فیلسوف و تاریخ‌دان اسکاتلندی عمل کند که گفته بود جهان چیزی نیست مگر سرگذشت مردان بزرگ. موری در طول عمر حرفه‌ای‌اش با تعدادی از تاثیرگذارترین زنان تاریخ معاصر انگلستان مصاحبه کرده و نمی‌خواسته جوانان کشورش با تفکر امثال کارلایل پرورش پیدا کنند.
زنانی که این کتاب به زندگی‌شان اختصاص دارد، به‌ این ترتیب عناوین کتاب را به خود اختصاص داده‌اند: مری ولستون کرافت، ایدا لاولیس، میلیسنت گارت فاست، املین پانکهرست، کنستانس مارک‌ویچ، نانسی استور، مارگارت تاچر و نیکلا استرجن. این زنان در گروه‌های مختلف اجتماعی قرار می‌گیرند. از مبارز حقوق زنان، دانشمند ریاضی‌دان و فعال جنبش حق رأی زنان گرفته تا مدافع حقوق زنان کارگر، مادران و کودکان، نماینده مجلس عوام، نخست‌وزیر بریتانیا، رهبر حزب ملّی اسکاتلند و… .
سرگذشت هر یک از این زنان، الهام‌بخش تکاپوگران حقوق زنان است؛ زنانی که به جای نفرین تاریکی، چراغ برافروختند و برای رسیدن به حقوق انسانی خود چشم‌به‌راه نماندند.
گزینش ۸ زندگی‌نامه این کتاب، با هدف تمرکز بر زنان پرچمدار در جنبش‌های اجتماعی و برابری‌خواهانه انجام شده است. مترجم کتاب نیز آن را با نی نیت ترجمه کرده که خواننده فارسی‌زبان با سرگذشت کمترشناخته‌شده زنانی آشنا شود که برای پایان‌دادن به نابرابری دیرپا و ریشه‌دار میان زن و مرد طی دو قرن گذشته، گام‌های بلندی برداشتند و رنج‌های فراوانی را به جان خریدند.
در قسمتی از این کتاب می‌خوانیم:
پس از این دستاورد نسبی، میلیسنت هفتادویک‌ساله به بهانه سالخوردگی در سال ۱۹۱۹ از ریاست اتحادیه ملی انجمن‌های حق رای زنان (ان. دابلیو. اس.اس) کناره‌گیری کرد. نام این اتحادیه سپس به اتحادیه ملی انجمن‌های شهروندی برابر (ان. یو. اس. ای. سی) تغییر کرد و پیوند میلیسنت با این اتحادیه تا پایان واپسین دهه عمرش حفظ شد. او نایب‌رئیس مجمع اتحادیه ملت‌ها بود. در کارزارهایی برای ورود زنان به عرصه مشاغل قضایی و دولتی شرکت کرد. به مبارزه برای دستیابی زن‌ها به حق طلاق برابر و نیز دفاع از حق رای برابر ادامه داد.
در طول اجلاس پاریس،‌ در راس هیئتی بود که می‌کوشید موضوع حق رای زنان را در دستور کار اجلاس بگذارد. در همین حال فعالیت‌های زنان در طول جنگ او را بر آن داشته بود که از درخواست دستمزد برابر با مردان نیز پشتیبانی کند. با این حال با بعضی از فعالان حقوق زنان هم‌عصر خود از جمله النور راثبون که مدافع پرداخت حق عائله‌مندی به خانواده‌ها بودند مخالف بود. در سال ۱۹۲۵ وقتی که ان. یو اس. ای. سی به پشتیبانی از حق عائله‌مندی رای داد، از عضویت این نهاد استعفا کرد. نگرش او به اخلاق و امپریالیسم هیچ‌گاه عوض نشد؛ هرچند که پس از جنگ از درگردیسی پوشش و آرایش زنان و رهایی آن‌ها از داشتن موی بلند، بستن شکم‌بند و پوشیدن دامن‌های بلند استقبال کرد.
به عقیده من نقش میلینست گارت فاست در داستان مبارزه زن‌ها برای حق رای بی‌اندازه دست‌کم گرفته شده است. او برای احقاق حقوق شهروندی زن‌ها خستگی‌ناپذیرترین مبارز بود و همه عمر تلاش کرد تا زنان کشورش در آموزش، کار و آزادی به حقوق برابر با مردان دست یابند و به بهره‌کشی و سوءاستفاده جنسی از آن‌ها پایان داده شود. در سال ۱۹۲۵ به پاس کوشش‌هایش به او لقب بانو (دیم) داده شد و پس از عمری تلاش در راه آرمان‌هایش در پی یک بیماری کوتاه در سال ۱۹۲۹ در خانه‌اش چشم از جهان فرو بست. جسدش در محله گلدرزگرین لندن سوزانده شد. بر پلاک یادبودی که برای گرامیداشت او در سال ۱۹۳۲ در کنار بنای یادبود همسرش در کلیسای وست‌مینستر نصب شد نوشته شده است: «او حقوق شهروندی را برای زنان به دست آورد.»


ویتگنشتاین و روان‌درمانی

نویسنده: جان هیتون
مترجمان: پرویز شریفی درآمدی و لیلا طورانی
ناشر: ققنوس
تعداد صفحات: ۲۶۴ صفحه
قیمت: ۲۵ هزار تومان

 

یکی از خاستگاه‌های نگارش این کتاب، آخرین سال حضور نویسنده در کالج ترینیتی کمبریج است. او می‌گوید دانشجوی رشته پزشکی بودم و در سال آخر می‌خواستم فلسفه بخوانم. از آن‌جا که در پی معافیت موقت از خدمت سربازی بودم، به من گفتند که برای تحصیل فلسفه معافیت صادر نمی‌شود. اما می‌توانستم روان‌شناسی بخوانم که آن روزها بخشی از علوم اخلاق بود. او همچنین اشاره می‌کند «به من گفتند که علاقه به فلسفه از علایم اولیه اسکیزوفرنی است و باید فلسفه را رها کنم، همچنین یکی از روانکاوها به من گفت که ویتگنشتاین دیوانه بوده، هرچند کاملا مشخص بود که از ویتگنشتاین هیچ نمی‌داند جز این‌که فیلسوف بوده است.» مخاطب کتاب «ویتگنشتاین و روان‌درمانی» مطالبی درباره چگونگی ایجاد خیالات باطل توسط سردرگمی درباره کارکرد واژه‌ها خواهد خواند.
هیتون می‌گوید در گفتگو درمانی نشان می‌دهیم که افراد تصویرهای مبهمی از منطق و استدلال برای خود ایجاد کرده‌اند، چراکه تفکر از نظر آن‌ها منحصرا جنبه مقابله‌ای پیدا کرده و به صورت مسئله موافقت یا مخالفت درآمده است. بنابراین جای تعجب نیست اگر تلاش کنند از قید آن آزاد شوند. ما با پیروی از ویتگنشتاین و سایرین توجه خود را به این موضوع معطوف کرده‌ایم که چگونه یاد می‌گیریم معنا و منطق را تشخیص دهیم. اگر به روشی بسیار غیرمنطقی بزرگ‌ شده باشیم، ممکن است تصاویری از منطق برای خودمان به وجود بیاوریم و آن‌ها را باور کنیم. تصویر منطق به معنی شناختن و تصدیق آن نیست. تصاویر را خودمان خلق می‌کنیم، و این تصاویر صرفا می‌توانند محدودیت‌های منطق و استدلال را نشان دهند. به همین دلیل ایده منطق به ایده‌ای مقابله‌ای تبدیل می‌شود.
در بخشی از این کتاب می‌خوانیم:
منطق عبارت است از مطالعه ویژگی‌های منطقی جملات و روابط منطقی آن‌ها. منطق بررسی اعتبار استدلال است، یعنی‌ آنچه مباحثه یا احتجاج را منطقا محکم و قانع‌کننده می‌کند. رابط منطقی بر اساس طرحواره‌ها یا اشکال منطقی تعریف می‌شوند؛ مثلا،‌ انواع مختلفی از حروف و علایم که نه درست هستند و نه نادرست، اما می‌توان آن‌ها را تفسیر کرد. این اشکال منطقی، طرح یا نقشه‌ای از موضوع خاص جملات فراهم می‌کنند. منطق به هیچ موضوع خاصی نمی‌پردازد، چون با این طرحواره‌های تهی سر و کار دارد که چارچوبی برای استنتاج‌های معتبر هستند.
نکته مهمی که ویتگنشتاین در بحث از منطق به آن اشاره می‌کند این است که حقایق منطقی همان‌گویانه هستند، درستی و صدق آن‌ها ضروری است و ربطی به این‌که دنیا چگونه است ندارد. بنابراین عبارت «اگر A آن‌گاه A» نوعی همان‌گویی است. این قبیل اظهارات نیز در این مقوله می‌گنجند: «هر جزء بخشی از چیزی است»، «دنیا همه آن‌چیزی است که هست»، «من ذهن دارم»، «یک اسم به معنای یک شیء است». همه این موارد فاقد تباین و تقابل هستند. اگر بگویم «من ذهن ندارم» چه معنایی از آن دریافت می‌شود؟ در مقابل، همه جمله‌های تجربی متضمن دو حالت هستند: هم حالتی که گزاره صحیح است و هم حالتی که گزاره نادرست است.
همان‌گویی‌ها منطق جهان را به نمایش می‌گذارند. همان‌گویی‌ها واقعیت مربوط به جهان یا زبان نیستند؛ آن‌ها را صرفا می‌توان عرضه کرد، اما نمی‌توان بازنمایی، اثبات یا بیان کرد. حقیقت نمادگرایی را باید به نمایش گذاشت، نه آن‌که بیان کرد؛ این حقیقت باید نشان داده شود، نه آن‌که گفته شود. منطق ماهیت نمادگرایی را نه توصیف می‌کند و نه اطلاعاتی درباره آن می‌دهد.

«به مادرم» / لیلا سامانی


مادر و دختری سالها با هم می‌‌جنگند. ستیزی که جرقه‌‌های آغازینش در سالهای کودکی دختر زده می‌‌شود، در نوجوانی‌‌اش شعله می‌‌کشد و تا سالهای پایان جوانی‌‌اش هم با هیمه‌‌های داغ و سرخ شعله‌‌ور می‌‌ماند. یک عمر کشمکش مدام و قهرهای طولانی مدت میان مادری سلطه‌‌جو و دختری سرکش. یک سو تحمیل و تعصب و سوی دیگرلجاجت و تمنای رهایی.

دختر سی و سه ساله است و در اوج موفقیت کاری و اقتصادی، اما تجربه‌‌ی زیسته‌‌‌اش به کلی با آنچه مادرش برایش ترسیم کرده‌‌بود، متفاوت است. رد این نزاع ِدرازمدتِ فرساینده، آنقدر روان‌رنجورش کرده که از هیچ چیز لذت نمی‌‌برد. تصمیم می‌‌گیرد برای مداوای روحش داستان بنویسد. داستانهایی درباره روابط غریب و پیچیده‌‌ی مادران و دخترانی درست مثل خود او و مادرش. داستانهایی شارح تقابل دو نسل از زنان مهاجران چینی‌‌تبار و تلاش‌‌شان برای برقراری تعادل میان سبک زندگی آمریکایی و سنتهای چینی. نام این نویسنده ایمی تن است و حاصل تلاشش کتابهایی که پُراند از خاطره‌‌پردازی و رازگویی. نه جلسات روان‌‌درمانی نه تن سپردن به کار بی وقفه، هیچکدام نتوانستند افسردگی‌‌ ایمی تن را تسکین دهند اما نوشتن او را واداشت تا گذشته، زندگی و عقاید و آرزوهای مادرش بکاود، به جای او فکر کند، از طرفش تصمیم بگیرد و از قول او حرف بزند. از همین مسیر بود که ایمی تن، مادرش را بازشناخت، با او همدردی کرد، برایش دل سوزاند، او را بخشید و در نهایت بسیاری از کتابهایش را با این جمله شروع کرد: «به مادرم …»

یکی از این کتابها «کلوب بخت و شادی» ست که ساختارش جوری براساس بازی چینی معروف «ماژونگ» طرح‌‌ریزی شده و در حقیقت قصه‌‌های چندگانه‌‌ایست از تقابل یک به یک چهار مادرچینی و چهار دخترچینی-آمریکایی‌‌‌‌شان. نخ ارتباط این آدمها اما شراکت مادرهاست دربرپایی یک قمارخانه‌‌ی چینی در آمریکا. قصه‌‌ها مملوند از تصویر رابطه‌‌هایی بغرنج میان مادران سلطه‌‌جو و دخترهایی که خودشان را – به سبب برآورده نکردن انتظارات مادرهایشان- گناه‌‌کار می‌‌دانند.

یکی از تکان‌‌دهنده‌‌ترین این تصاویر مربوط به قصه‌‌ی «دو نوع» است که وامدار تجربه‌‌ی شخصی کودکی ایمی تن است. زمانی که آموزش موسیقی از سوی مادرش به او تحمیل شد و او نتوانست رویای مادرش را محقق کند. تلاش دیکتاتورمآبانه‌‌ی مادر برای ساختن یک بچه‌‌ی نابغه‌‌ی سر به فرمان و ناکامی‌‌های پیاپی دخترک، زمینه‌‌ساز نفرت دختر از مادرش می‌‌شود. «جون» تمام امیدهای مادرش را به شکل آرزوهایی دست‌‌نیافتنی می‌‌بیند و خودش را یک شکست‌‌خورده‌‌ی مطلق. مادر پس از تلاشهای بسیار وقتی از شرلی تمپل شدن و یک حافظ اطلاعات عمومی شدن او ناامید می‌‌شود، به دختر امر می‌‌کند که باید یک پیانیست زبده بشود . و اینطور با ورود پیانو و استاد موسیقی رابطه‌‌ی آنها پرتنش‌‌تر می‌‌شود:

” با فریاد گفتم:«چرا همانطور که هستم دوستم نداری؟ من یک نابغه نیستم. من نمی‌‌تونم پیانو بزنم، تازه اگر می‌‌تونستم هم جاضر نبودم برم تلویزیون حتی اگر یک میلیون دلار بهم بدی.» مادرم به صورتم سیلی زد و فریاد کشید:«کی از تو خواست نابغه باشی؟ من فقط ازت میخوام بهترین باشی. اون هم به خاطر خودت. فکر کردی ازت می‌‌خوام نابغه باشی؟ هان؟ برای چی، کی ازت خواسته؟»[…]«هق هق کنان گفتم: «تو از من می‌‌خوای چیزی باشم که نیستم. من هرگز اون دختری که تو می‌‌خوای باشم، نمیشم.» به زبان چینی داد زد:«تنها «دو نوع» دختر وجود داره. دخترهایی که حرف‌‌شنواند و دخترهای سرخود نافرمان و فقط یک نوع دختره که می‌‌تونه توی این خونه زندگی کنه. دختر حرف‌‌شنو.» فریاد زدم:« پس کاش دختر تو نبودم، کاش تو مادرم نبودی.»”
در دسامبر سال ۲۰۰۱ مجله مشهور نیویورکر، یادداشتی از ایمی تن منتشر کرده‌‌است با نام «مادر من». شرح این یادداشت که خاطره‌‌ای از اوست پیش روی شماست:

« مخاطب نفرت‌‌انگیزترین کلماتی که در عمرم به کار برده‌‌ام، مادرم بوده‌‌است. آن موقع شانزده ساله بودم.آن کلمات از توفان درون سینه‌‌ام بر می‌‌خاستند و من آنها را چونان رگباری از دانه‌‌های تگرگ فرو می‌‌ریختم: «ازت متنفرم. دلم می‌خواد بمیرم.» منتظر بودم با آنچه گفته‌‌بودم کم بیاورد و غش کند. اما او همچنان راست‌‌قامت می‌‌ایستاد، چانه‌‌اش رو به بالا، لبهایش را با لبخندی نامانوس کش می‌‌داد و با تغیر می‌‌گفت: «بسیار خوب، شاید من هم بمیرم؛ اینجوری دیگه مادرت نیستم.» ما از این مشاجره‌‌ها زیاد داشتیم.گاهی او واقعا می‌‌خواست خودش را بکشد مثلا چاقویی را زیر گلوی خود می‌‌گرفت و می‌‌دوید توی خیابان. او هم درون سینه‌‌اش توفانی می‌‌خروشید. و آنچه مرا با آن هدف می‌‌گرفت به اندازه صاعقه، کشنده و سریع واقع می‌‌شد.

تا چند روز پس از جدل‌‌هایمان با من حرف نمی‌‌زد. شکنجه‌‌ام می‌‌کرد، وانمود می‌‌کرد که هیچ احساسی نسبت به من ندارد. انگار برایش وجود نداشتم. و به همین خاطر من در تمام این ستیزها یکی پس از دیگری شکست می‌‌خوردم: وقتهایی که از من ایراد می‌‌گرفت، جلوی دیگران تحقیرم می‌‌کرد، انجام فلان کار و بهمان کار را برایم قدعن می‌‌کرد، بی آنکه حتی به یک دلیل منطقی در مورد اینکه چرا باید جور دیگری باشد، گوش دهد. پیش خودم سوگند یادکردم که هرگز این بی‌‌انصافی‌‌ها را فراموش نکنم، اینکه تمامشان را بیندوزم، با آنها سنگدل شوم و درست مثل او خودم را بدل به آدمی نفوذناپذیر کنم. اینها الان به یاد می آیند، چون زمان دیگری را هم به یاد می‌‌آورم، همین چند سال قبل را. چهل و هفت ساله بودم و آدم دیگری شده بودم، شده‌‌بودم داستان‌‌نویس، یعنی کسی که خاطره و تخیلش را به کار می‌‌گیرد. داشتم داستانی درباره یک مادر و دختر می‌‌نوشتم که تلفن زنگ خورد.

مادرم بود. و این غافلگیرم کرد. یعنی کسی برای تلفن زدن کمکش کرده‌‌بود؟ سه سالی بود که به خاطر بیماری آلزایمر حافظه‌‌اش را داشت از دست می‌‌داد. اوایل فراموش می‌‌کرد در را قفل کند و بعد محل زندگی‌‌اش از یادش رفت. آدمها را به جا نمی‌‌آورد و نسبت آنها را با خودش تشخیص نمی‌‌داد. این اواخر که دیگر بسیاری از دلمشغولیها و مصائبش هم از یاد برده‌‌بود. گفت: «هی ایمی!» و شروع کرد تند تند چینی صحبت کردن: «یک چیزی توی مخ من ایراد داره. به گمونم دارم دیوونه میشم.» نفسم برید. او به ندرت می‌‌توانست بیش از دو کلمه با من صحبت کند. شروع کردم به حرف زدن؛ گفتم: «نگران نباش» پرید میان حرفم و ادامه داد: «راست میگم. احساس می‌‌کنم خیلی چیزها یادم نمیاد. حتی نمی‌‌تونم به یاد بیارم دیروز چه کردم. از اتفاقات گذشته‌‌های دور هم چیزی به خاطر ندارم، اینکه با تو چطور رفتار کردم….» مادرم مثل آدم غریقی حرف می‌‌زد که می‌‌خواست به حکم نزاع برای بقا به سطح آب چنگ بزند، تنها برای اینکه ببیند چه میزان با آب پیش رانده شده و دستش بیاید که در حال حاضر تا ساحل چقدر فاصله دارد.

بیقرار و سراسیمه حرف می‌‌زد: «می‌‌دونم که تو رو آزار دادم.» گفتم:« نه، فکرشو نکن»
-من به تو خیلی بد کردم اما حالا یادم نمیاد که چه کار کردم. و فقط خواستم به تو بگم که امیدوارم تو هم بتونی مثل من فراموش کنی»
سعی کردم بخندم تا او متوجه بغض صدایم نشود.«واقعا میگم، فکرش هم نکن»
-باشه، فقط خواستم بدونی.
به محض اینکه قطع کردیم، اشکم سرازیر شد. هم خوشحال بودم و هم محزون. دوباره دختر شانزده ساله‌‌ای شده‌‌بودم اما این بار توفان از میان سینه‌‌ام رخت بربسته بود.
مادرم شش ماه بعدش مرد. در حالیکه شفابخش ترین کلمات را برایم به ارث گذاشته‌‌بود.کلماتی که چون آسمان آبی بی‌‌لک، ابدی بودند و وسیع. هر دویمان می‌‌دانستیم که قلبهایمان باید حافظ چه چیزهایی باشند و چه چیزی را باید از خاطر بزدایند.»

گذر مکزیک از دیوار اسکار/ مینا استرآبادی

در حالی که تعدادی از پیش‌بینی‌های منتقدین سینمایی درباره برندگان اسکار درست از کار درآمد اما برندگان و بازندگان برخی شاخه‌های این جوایز سینمایی، غافلگیریهایی هم برای اهالی سینما به همراه داشت.

مراسم اعطای جوایز نود و یکمین دوره جوایز آکادمی علوم و هنرهای سینمایی اسکار در حالی برگزار شد که دو فیلم «روما» به کارگردانی «آلفونسو کوارون» و «سوگُلی» ساخته «یورگس لانتیموس» هر کدام با نامزدی در ۱۰ شاخه بیشترین شانس کسب جوایز را داشتند، اما فیلم سوگلی تنها به کسب یک جایزه نائل شد و درست بر خلاف پیش‌بینی‌ها «اولیویل کولمن» با شکست دادن «لیدی گاگا» و البته «گلن کلوز» پرامید، موفق به کسب جایزه بهترین نقش اصلی زن شد.

«گن کلوز» که از سوی اکثر منتقدان شانس اصلی این شاخه بود، رکورددار بازیگران زنده سینماست که با بیشترین نامزدی هنوز نتوانسته‌اند برنده اسکار بازیگری شوند. «گلن کلوز» امسال برای فیلم «همسر» برای هفتمین نامزد اسکار شده بود اما باز هم دستش از جایزه کوتاه ماند.
فیلم «ستاره‌ای متولد شده است» به کارگردانی «بردلی کوپر» که در ۸ شاخه، شانس کسب جایزه داشت در نهایت تنها به جایزه بهترین ترانه اصلی (لیدی گاگا و بردلی کوپر) اکتفا کرد.
فیلم «معاون» ساخته «آدام مک‌کی» نیز پس از کسب ۸ نامزدی، عملکرد ضعیفی در شب اعطای جوایز داشت و تنها یک جایزه اسکار بهترین چهره‌پردازی را به خود اختصاص داد. «معاون» در هیچ یک از شاخه‌های بازیگری نامزد شده نیز موفق نشد، بویژه «کریستین بیل» که برای بازی در نقش «دیک چنی» که با تغییر ظاهر قابل ملاحظه‌ای به عقیده گروهی از منتقدان، شانس اصلی کسب اسکار بازیگری بود. این فیلم در شاخه‌های بهترین بازیگر زن (ایمی آدامز»، فیلمنامه، کارگردانی و بهترین فیلم نیز به توفیقی دست نیافت. در حالی که «اسپایک لی» پس از حضور روی سن و دریافت اسکار بهترین فیلمنامه اقتباسی، سخنرانی قدرتمندی در تقبیح برده‌داری ایراد کرد و با تشویق حضار در سالن رو به رو شد، اما این تنها جایزه، از میان شش نامزدی فیلم «کلنزمن سیاه» بود.
«بازگشت مری پاپینز» با ۳ نامزدی و فیلم‌های «تصنیف باستر اسکراگز»، «هرگز می‌توانی مرا ببخشی؟» و «جنگ سرد» هر کدام با نامزدی در دو شاخه، فیلم‌هایی بودند که دست خالی مراسم اسکار را ترک کردند.
در بخش بهترین مستند بلند نیز رقابت سنگینی میان دو فیلم «انفرادی آزاد» و «آر بی جی» وجود داشت اما در نهایت؛ فیلم «انفرادی آزاد» بود که توانست توجه بیشتر اعضای آکادمی را به خود جلب کند.
در شاخه بهترین فیلم بلند فیلم «روما» به کارگردانی «آلفونس کواران»که با کسب شیر طلای جشنواره‌ی «ونیز» آغاز شد و با کسب چندین و چند جایزه سینمایی ادامه یافته بود، به عقیده اکثر کارشناسان بیشترین شانس دریافت جایزه را داشت، اما در نهایت این «کتاب سبز» بود که با مهم‌ترین جایزه مراسم را ترک کرد. همچنین بر خلاف تصور بسیاری از افراد این فیلم «راپسودی بوهمی» ساخته «برایان سینگر» بود که با ۴ جایزه، بیشترین جوایز اسکار ۲۰۱۹ را برای خود کرد.
روما که الهام گرفته از بزرگ شدن «آلفونسو کوارون» در دهه ۱۹۷۰ میلادی در شهر مکزیکوسیتی و روایتگر رابطه پیچیده خانواده او با پیشخدمت دوست‌داشتنی‌شان است. پرداختن به موضوع نژاد، فرهنگ و طبقه اجتماعی در کنار بازی درخشان «یالیتزا آپاریسیو» در نقش اصلی زن، این فیلم را به مهم‌ترین فیلم سال ۲۰۱۸ تبدیل کرده است.
جریان روایی فیلم که به شکل معجزه‌آسایی ساده و روان است از دلایل محبوبیت «روما» نزد منتقدان و مخاطبان بوده است و بر خلاف بسیاری از فیلم‌ها که فیلمنامه بر اساس مواردی چون روایت در سه پرده، نشان دادن بدون اشاره کلامی، سیر تحول شخصیت‌ها، غلبه بر موانع و دادن درس زندگی دادن پایه ریزی می‌شود، در فیلم «روما» جریان روایی داستان بدون عجله و همچون آبی روان به تدریج پیش می‌رود.
تجارب شخصیت پیشخدمت (کلوئی) با بازی «یالیتزا آپاریسیو» روایتی شخصی و صریح نیست بلکه چیزی فراتر، پررمز و راز و درونی‌تر است. ما آنچه «کلوئی» می‌بیند می‌بینیم، از احساسات او شگفت‌زده می‌شویم و با او احساس همدردی می‌کنیم و همه این‌ها در فیلم به ایجاد فضایی بسیار غم‌انگیز کمک کرده است.
«کلوئی» زنی جوان از تبار آمریکایی‌های میانه است که به عنوان پیشخدمت دائم برای یک خانواده طبقه متوسط در مکزیکوسیتی کار می‌کند. زندگی شخصی «کلوئی» همچون کارفرمایش (سوفیا) در حال فروپاشی است. سوفیا (با بازی مارینا دتاویرا) مادر چهار بچه است اما وظایف سنگین و دشوار نگهداری از بچه‌ها بر عهده کلوئی است. این خانواده گرچه در ظاهر زندگی راحتی دارند اما احساس خوشبختی ندارند. پدر خانواده که «آنتونیو» (با بازی فرناندو گردیاگا) نام دارد، خیلی زود آنها را ترک می‌کند و سوفیا وانمود می‌کند که پدر به سفر کاری رفته و از بچه‌ها می‌خواهد برای پدر نامه بنویسند و از او خواهش کنند که برگردد.
آلفونسو کوارون، کارگردان مکزیکی که پیشتر هم جوایز اصلی بفتا، بهترین فیلم و بهترین کارگردانی را دریافت کرده گفته بود:«در زمانه ای که هراس و خشم می کوشد بین ما اختلاف بیاندازد استقبال از این فیلم که زندگی یک مستخدم بومی تبار است برای من یک دنیا ارزش دارد.او گفته بود در شرایطی که دونالد ترامپ رییس جمهور آمریکا قصد دارد دیوار مرزی بسازد «بازگشت به زمانه تفکیک و انزوا هیچ مشکلی را حل نمی کند.»
فیلم روما در نهایت موفق به دریافت سه جایزه اسکار در بخش های بهترین فیلم انگلیسی زبان، بهترین کارگردانی و بهترین فیلمبرداری شد.

زبان و شبه زبان فرهنگ و شبه فرهنگ/رضا اغنمی

نام کتاب: زبان و شبه زبان
فرهنگ و شبه فرهنگ

نام نویسنده: آرامش دوستدار
ناشر: انتشارات فروغ. کلن
چاپ اول: بهار۱۳۹۷ (۲۰۱۸)

فهرست مطالب کتاب درپنج صفحه، شامل هفت فصل است وهرفصل باعناوین گوناگون محتوای متن را برای خواننده توضیح می دهد.
درپس فهرست مطالب پیشگفتاری کوتاه با انتقاد ازحاکمان دینی که به قول پژوهشگر اندیشمند، از پُردانی و پُرگوئی خودرا درشاهکارهای فکری شان هم معصوم می دانند، و روشنفکران ما که همه پاکبازوازجان و دل مسلمانند، به خود وظیفه می داند که:
« جوش وخروش های نامرئی آنها را برملا کنم و مکانیسم آن ها را بشناسانم، نه از راه دلسوزی به حال مردمی که برای سرنگون ساختن خود به گاه بازگشایی اسلام سرازپا نمی شناختند، بلکه چون این “نوآوری فرهنگی” را اهانت فکری به خودم می دانم که قهرا یکی از نویسندگان این سرزمینم».
پاکی و صمیمیت کلام بردل خواننده می نشیند و به مطالعۀ کتاب می پردازد.

نخستین فصل:
دو گونه سخنگویی ودوگونه فرهنگ! ازیک منشاء

این فصل شامل ۹عنوان که با: “واحد معنایی زبان” شروع شده با “دار و ندار فرهنگ برباد رفته” به پایان می رسد.
درسرآغازاین فصل ازحضور دائمی زبان دروجود انسان و نقش بنیادیِ ان درهستی سخن می گوید، حتا درسکوت: «با خود ودیگری حرف می زنیم». سپس ازیک سانی زبان و فرهنگ و جدایی ناپذیر بودن آن دو می گوید وحدود بحث را یادآور می شود:
«سخنگوئی درفرهنگ ایستای اسلامی ما دراین پنجاه شصت سال اخیر است که از تراوشات ویژه بی ضبط و ربط شدۀ فرهنگ غربی نیز بی بهره نمانده است».
رواج زبان این دوره به اصطلاح مدرن شده باحفظ وفاداری به گذشته را، چون «نبش قبرسنت» یادآورشده وریشه های شبه زبان وشبه فرهنگ را به درستی توضیح می دهد.
درعناوین واحد معنایی زبان. زبان محاوره و زبان عامیانه . همگونی خواص وعام، اشاره ای دارد به برنامه های ده شب شعردرباغ فرهنگی ایران وآلمان در تهران با انتقاد از حضور:
«آن جمع چندهزار زن ومرد جوان چشم به راه فرا رسیدن رستاخیزسیاسی واجتماعی وشگفت زده از رؤیای شیرین “دمکراسی” مرگ زودرس دولت و حکومت را اعلام کردیم».
پژوهشگر، با اشاره به حافظ وسروده غم انگیزاو درباره دوری ازوطن که قرن ها پیش ازبرآمدن صفویه و رواچ شیعه گری بوده، سروده:
«نماز شام غریبان چوگریه آغازم / به مویه های غریبانه قصه پردازم» را با نوحۀ «شب عاشورا ست امشب» همنوا شاید هم بهانه کرده تا از پیوند تاریخی وسراسرغم واندوه وناله های موروثی مان بگوید وگوشزد کند آفت های اجتماعی چنین اعتیاد شوم را.
هشیاری نویسنده زمانی چشمگپر می شود و ستودنی که ازاقتدار فرهنگ کهن بومی وگسترش و ماندگاریِ آن درجامعه، و عادت زیستن با گریه وزاری های دائم سخن گفته وآسیب های آن را شرح می دهد. فرهنگی که امروزه روز به صورت قانون درکشورحاکم وجاریست درتبیین نابخردی های ریشه دار!
تحریم فرهنگ شادی وقدغن شدن هرگونه ابزار خنده وطرب، حتا درخلوت خود، که در حکومت من درآوردی ولایت فقیه قانون شده، قانونی که کم ترین مجازات خندیدن وشادی شلاق خوردن درملاء عام است با چه تحقیر و توهین به انسانیت!

عنوان زبان محاوره و زبان عامیانه. همگونی خواص وعوام.

زبان محاوره را از زبان عامیانه مجزا کرده و توضیح می دهد:
«زبان محاوره یا متعارف کاملا می تواند زبان تآمل جدی باشد، چیزی که زبان عامیانه نه می شناسد و نه می فهمد. ادعایش را هم در وضع عادی ندارد. . . زبان عامیانه نخست زبان نشخوارمعصومانه باورهاست و سپس زبان تجربیات بیواسطه درتآیید باورها و بازتولیدشان از روی الگوهای گوناگون باورهای کهنه».
به درستی، با اعتماد کامل تأکید می کند که:
« زبان عامیانه از خود و درخود پایگاه ندارد وته مانده معیوبی از محاوره است».
درزیرنویس عنوان همگونی خواص وعوام :
«شعربند تنبانی چیست» ترانۀ “گل پری جون” ومشابهاتش را برای مثال مستند می کند.
درعنوان پیکرمندی درفرهنگ
از ارگانیسم پیکر فرهنگ واندام های اختصاصی و تکالیف آن می گوید وصیانت نفس پیکر:
«درفرهنگ اسلامی ما مهمترین اندام ها که نه تنها خودکفا بلکه خویش تولیدند یعنی خودشان را کپی می کنند شعراست اعم ازشعرخوب یابد».
و سپس اشاره می کند به مشاعره درقهوه خانه ها یا درهرجمع ممکن با سابقه ی دیرینه البته با این امتیاز انحصاری:
« منحصر به ما فارسی زبانان است ومآلا لو دهندۀ همخونی ها وهمگویی های آهنگین ما. درکنار شعر باید از موسیقی نام برد که ازدورۀ قاجار با هفت دستگاه اصلی به اضافۀ متفرعاتش کل جهان آهنگین ما را می سازد که رستاخیزش ازکارگاه شجریان ها سربلند می کند».

فصل دوم
آسیب پذیری زبان واثرآن درفرهنگ

شامل ۱۲عنوان است که با: “ارگانیسم زنده زبان” شروع شده، با: “قهر زبان درمفهوم” بسته می شود.
براین اعتقاد است: که واژه های فارسی را جانشین واژه های عربی کردن مشکل اصلی نیست. چاره جوئی وعلاج آن را با بیان «خارج از موضوغ این گفتاراست»، اما دلسوزانه با زبان پخته و سنجیدۀ خود اضافه می کند:
«زبان ارگانیسم زنده ای ست خودهنجار درتآثیروتآثر یا همگروی پویای اجزایش، اجزایی که هریک به نوبۀ خود وظایفی انحصاری به گونه یی درکل دارند که برای حفظ آن نه صرفنظرکردنی اند ونه جانشین پذیر مثلا مانند نقش حساس حروف اضافه یا وندها که درتغییرات معنایی سخن عواملی زیرو رو کننده اند آیا می توان درچنین شبکه ای که از کنش های ذره یی اما ضروری اجزایش می زید، واژه های فارسی دلخواه جانشین واژه های عربی درزبان ما کرد…»
و سپس ازآسیب های هجوم اسلام وزبانش می گوید و سرنوشت فرهنگ ما را درپدیدِه «شبه زبان و شبه فرهنگ»، حاصل آمیزش غالب و مغلوب، تصنعی و قهری یاد می کند.

درعنوان : زبان مرز اندیشیدن است.

با اشاره به مرزهای مشترک زبان و فرهنگ اضافه می کند که هردو:
«تعیین کننده مرزهای اندیشیدن درفرهنگ اند. . . . هراندیشه درچهاردیواری زبانی وفرهنگی اش
کامل است، در حدی که این آخری را درآن اولی بازتابد وبرعکس.
به صراحت کلام ارتوانایی شعرفارسی نسبت به نثر می گوید، با اسناد وادلّۀ قوی وتاریخی که حتا در زمانه ی ما امروزه روزدرکار است:
«به رآی العین می توان دید. بی جهت نیست که شاعران ما، از رودکی گرفته تا فروغ فرخزاد و سیمین بهبهانی، جاییکه عوالم عرفانی معنی پروریا خویشگو درزبان چیره نبوده، بلکه عناصر زبانی با زیست و زندگی سروکار داشته، متناسب با توانائی های فرهنگی و فردی شان هرچه اندیشیده اند و گفته اند درحد کمال بوده است، هراندازه این کمال بی ادعا بوده باشد. چون نخواسته اند ونکوشیده اند از مرزهای زبانی پا فراتر نهند».
ازفیلسوفان جدی ما سخن رفته واندیشه ی فلسفی:
«چطور می شود اندیشه ی فلسفی را به زبانی گفت ونوشت که فعل “بودن” و “داشتن” ندارد، به “لسان عربی”!؟ “بودن” و”داشتن” دوفعل بنیادی تمام زبان های هند واروپایی ست وخاستگاه فلسفه از آغازش تاکنون. اما معنی اش این نیست که چون ما هردوفعل را درفارسی داریم، فیلسوف پیشه ایم، یا باید بشویم!».

«قهر زبان درمفهوم» آخرین عنوان فصل دوم کتاب است.

با انتقاد از مترجم کانت:
«که قصد داشته برابرهایی از زبان های “ایرانی” به ازای مفاهیم کانت بیابد یا بازسازد، حتی جایی که برابرها برای فارسی آوایی بیش نیستند، همچون “آناویک” (تحلیل)، “افدوم” (پیشین) “پرتوم” (پسین) یعنی کوشیده بیشتر اصطلاحات زا . . . به ریشه های ایرانی برساند» ویعد توضیح می دهد که هیچگاه یک واژه خودبخود معنی ندارد . . . و چنین است که:
«عنوان متنی ازبخش دوم کتاب کانت می شود: منطق ترافرازنده، دویچمگوییک ترافرازنده، دربارۀ فرانمودترافرازنده” . من هیچ پیشنهادی نمی توانم برای جانشین ساختن اصطلاحات مترجم بکنم . . . . . . درجامعه ای که فرهنگش دراسلام دوستی واوباش پروری ازنو بالیده، کانت خواندن برای آحاد روشنفکرش لااقل حکم معصومیت وغیبت روحی ازمحل جرم انقلاب را میداشت که چهل سال است همچنان درآن می توفد».

فصل چهارم
زبان شناسی مدرن: فردینان دوسوسور

شامل ۹ عنوان است که با: “شبکۀ دینامیک نشانه ها” شروع با: “زبان نیندیشیده” به پایان می رسد.
درنخستین عنوان پس ازتوضیح سازمان بازتاب هرسخنی که گفته شود یا درذهن بازتابد می گوید:
«دراین سازمان سوسور سه بُعد و سه وجه تشخیص می دهد. نخست بُعدهای سه گانه که آن ها را به ترتیب . . . اولی را درفارسی “قوۀ ناطقه”، دومی را “گفتار” و سومی را جنبۀ “اجتماعی” زبان
گفته اند که در “دورۀ زبان شناسی عمومی” که “عنوان فارسی “اثر” سوسوراست نیزبکار رفته اند . . . . . .»
|پژوهشگر، هم به نادرستی معنا، هم درمقایسه با سنت فکری ما که قوۀ ناطقه از “خواص نفس” است وبار متافیزیکی دارد، انتقاد کرده که برخلاف نظر مطرح شده، سوسور فرانسوی اصلا متافیزیک را باور نداشته یادآور شده است.
آخرین عنوان این فصل «زبان نیندیشیده » است و بدین گونه آعاز می شود:
«ما که زبان رودکی و فردوسی را هم امروز به راحتی چنان می فهمیم که گویی به اکنون سخن می گویند ونیزبیهقی وخواجه نظام الملک وعطاملک جوینی را، زبان خواجووحافظ راکه جای خود دارد، عوض ظن بردن به جوانمرگ شدن این زبان که هزارسال است ازجایش تکان نخورده، آن را نشانه کمالی می دانیم که درطی چند سال بدان دست یافته است».
هزارسال سکون وسکوت را با دل زخمی و پُرخون شرح می دهد. پنداری روایتگر دلسوزی سراسر تاریخ غم انگیز هزارساله ملتی خاموش، بیفکر، همیشه گریان و معتادی دائم العمر در نیندیشیدن را دربامسرای جهان سرداده است :
«جهان شناسی مان “خلقت” بوده ومانده وبه همین گونه اخلاق مان “امربه معروف” که شکل های گوناگونش را سعدی درنهایت بلاغت ورضایت درگلستان وبوستان گرد آورده است.تکاپوی ذهنی مان هرزرفتن درمخدر”عرفان” ودین مان تاقیامت واسلام “خاتم الانبیاء”، ادبیات مان شعر در”رازو نیاز” یا”بسوز وبساز” . . . . . . نه ابن مقفع را فهمیده ایم و نه تز رازی را با وجود شهادت های دشمنانه وصریح و به همین سبب راهگشای ناصرخسرو که اورا “ملحد” خوانده است. چون دل وجرئت دیدن واندیشیدن این را نداشتیم که درپوکی و بیمایگی حقایق ابدی مخدرومنوم مان آنطور بنگریم که رازی نگریسته است».

اخرین فصل کتاب: شبه زبان وشبه فرهنگ است وآخرین عناوین فصل «تفکر ومتفکر. شاهکاری ازشبه فرهنگ» است.

با توضیح دستوری دربارۀ “مصدرواسم فاعل”. ازصلاحیت متفکربا مثال های چهارگانه و سپس از خیام می گوید او مسئله ای نداشته که درصدد حل ش باشد. مشکل اولاینحل است.اضافه می کند:
«دراشعارش ازیکسو از پوچی زاد وزیست می گوید و از سوی دیگر درکارگاه این پوچی میان زادن و مردن توصیه هایی برای خوشزیستی می کند که نه عملی اند و نه معنا “تفکر پذیر” تابتوانند ازاین پوچی ذره ای بکاهند . . . . . . تنها عاملی که اطلاق اندیشمندنی را میان قدما به او منحصرمی کند، نارضایتی از آفریدگاری ست که آفرینش را بایسته او نمی داند. باهمین اندک تفاوت بسیاربزرگ، قطع نظر ازابن مقفع ورازی که ازاستثنائات منحصربه فرد هستند، خیام میان قدمای ما متمایز وشاید هم برآن ها ممتاز می شود».
باانتقاد ازنظریه داریوش شایگان دربارۀ خیام:
«وقتی ازمناسبات اقالیم پنجگانه حضورمی گوید خیام تنها متفکرایرانی است که جغرافیای افلاطونی بالا وپائین را بهم ریخته است . . . شایگان فرهیختگی فلسفی اش را به شدت مشکوک می سازد».
پژوهشگر آگاه اشاره ای دارد به تفاوت اندیشه های متفکران، با تکیه براین نظریه است که می گوید:
«ازدیدگاه افلاطون جهان نه یگانه است و نه بالا پائین دارد بلکه با همۀ تضمناتش دوگانه ای ست از وجود ومعرفت (هستی و شناخت) و متناسب با آن “پیشین و پسین” که به تئوری دوجهانی او معروف شده است».
سرانجام به این نتیجه می رسد:
«که شایگان نو افلاطونیان را با افلاطونیان خلط کرده است. دراین صورت زیرو رو کردن خیامی بنای افلاطون از اساس غلط بوده است».

شاهکاری ازشبه فرهنگ عنوان آخرین پژوهش این دفتراست.

با اشاره به «جنون هشیاری» اثری از “داریوش شایگان و به اهتمام ده ها نویسنده غربی”، عنوان شبه فرهنگ را می شکافد و می نویسد:
شبه فرهنگ پدیده ایست زبانی از آثار و تآلیف هایی که موضوعات ومنشآهاشان نه زاده فرهنگ ما هستند ونه درآن جایگیر می شوند. عناصر سازندۀ آن زبان وفرهنگی ست که پایه هایش از طریق به کاربردن ترجمه توخالی ریخته شده است».
نگاه انتقادی به محتویات متن اثر”جنگ” جنون اجباری، ازبودلر فرانسوی ، داستایوسکی و . . . یاد کرده، برخی ازرفتاروکردارهای بودلرسخن می گوید. جالب اینکه پژوهشگر، کیش “داندیسیم” را از همان جُنگ معرفی می کند:
«داندی از تماس مستقیم حذر می کند. به همین حهت است که[بودلر] همیشه دستکش به دست دارد. این منش داندی مطابق روایتی ست ازعیسی مسیح که پس ازحیات دوباره درپی مصلوب شدن، با دیدن مریم مجدلیه که به سویش می آمد، می گوید به من دست نزن” Noli mi tangere “. صفت دیگرداندی، رعایت ادب است. ادب دربرابردوستان، لطفی اضافی و دربرابر دشمنان سلاحی تدافعی است».
نویسنده وپژوهشگرسرشناس کتاب، سرانحام سخنرانی شایگان را به نقل ازعلی دهباشی آورده که بسا خواندنی و پند آموز است:
«نمی دانم تجربیات پُرماجرا و پیچاپیچ من از این قرن رو به افول می تواند سرمشقی برای نسل های آینده به شمارآید یانه، به هرحال من محصول بسیار پیچیدۀ آنم، من که زندگیم را درحاشیۀ دگرگونی های بزرگ این قرن گذرانده ام وخودرا دستخوش مثبت ومنفی آن می بینم » ۳۰ مهر۱۳۹۴ مجله بخارا.

پژوهشگر اندیشمند و پُرتوان، با این پیام تکان دهنده سخنان خود را به پایان می رساند:
«فروتنی و نه عبرت وحیرت این اقرار تاریخی و تاریخساز چندان است که باید لرزه براندام نسل های آینده بیفکند. اگر بفهمند جمهوری اسلامیِ تازه پاگرفته چه نخبه ها واعجوبه هایی درشکمش پرورانده و سقط کرده است.
بررسی این کتاب را همین جا می بندم، امید که دوستان و اهل کتاب این اثر پرمحتوا را مطالعه کنند.

بازارچه کتاب اتاقی به اندازه دریا /بهارک عرفان

بازارچه‌ی کتاب این هفته‌ی ما سرکی‌ست به پیشخوان کتاب‌فروشی‌های گوشه‌گوشه‌ی جهان کتاب. عناوین برگزیده‌ی ما در این گذر و نظر اینهاست:


دریا، دریا

نویسنده: آیریس مرداک
مترجم: زهره مهرنیا
ناشر: نیماژ
تعداد صفحات: ۶۳۹ صفحه
قیمت: ۷۰ هزار تومان

 

آیریس مرداک سال ۱۹۱۹ در دوبلین به‌دنیا آمد و در دانشگاه آکسفورد به مطالعه علوم کلاسیک و تاریخ باستان رو آورد و در فلسفه شاگرد ویتگنشتاین بود. سال‌ها در همان دانشگاه به تدریس فلسفه پرداخت و آثار اولش رساله‌هایی نظری بودند که در آنها بیشتر از هرچیز تحت‌تاثیر نظریه‌های سارتر و اگزیستانسیالیسم بود. او رمان‌نویسی را از دهه ۱۹۵۰ آغاز کرد و تا پایان عمرش ۲۶ رمان نوشت که مضامین اصلی‌شان مسئله‌ی خیر و شر، عشق و روابط میان زنان و مردان، ضمیرناخوداگاه و مسئولیت هنرمند در جامعه بود.
رمان «دریا؛ دریا» مهم‌ترین اثر ادبی مرداک به شمار می‌رود که سال ۱۹۷۸ جایزه‌ی «بوکر پرایز» (Booker Prize) را از آن خود کرد. این کتاب اوج هنرنمایی مرداک در به هم آمیختن ادبیات و فلسفه است. وی چنان این دو مقوله را با تکیه بر نظریه‌های خود، درهم تنیده که دشوار می‌توان آنها را از هم تمیز داد. در عین حال که شاهد بیان ادبی فلسفه‌های مرداک هستیم، هنر و فنون ادبی استفاده‌شده در متن چشمگیر است. کتاب حاضر با فرم توصیفی آغاز و رفته‌رفته عناصر داستانی بر آن افزوده می‌شود تا این‌که در نیمه دوم رمان به اوج یا Climax می‌رسد.
در بخشی از این رمان آمده است:
«چیزی که می‌گویی به‌نظر خیلی هوشمندانه می‌آید؛ اما تهی است. عشق در آن دید روانشناختی جایگاهی ندارد. انگار نمی‌توانی تصور کنی عشق می‌تواند ادامه داشته باشد. ادامه داشتنش به طبیعت معجزه‌آسای آن بر می‌گردد. احتمالاً تا به‌حال این‌قدر عاشق کسی نبوده‌ای.»


سفر به دور اتاقم

نویسنده: اگزویه دومستر
مترجم: احمد پرهیزی
ناشر: نشر ماهی
تعداد صفحات: ۱۲۸ صفحه
قیمت: ۱۲۰۰۰ تومان

در توضیح این اثر آمده است:« در سالهای پایانی قرن هجده، یک اشراف زاده ی جوان، در نتیجه یک دوئل، به مدت چهل و سه روز در خانه اش در تورین محبوس می شود. در این مدت هم برای اینکه حوصله اش سر رفته است و هم از سر شوخی با اتفاقی که افتاده است، تصمیم می گیرد سفرنامه ای بنویسد درباره اتاقش. پاسگال روزی گفته بود که تمامی مشکلات بشر به این خاطر است که نمی تواند به تنهایی در اتاقشان بنشیند و شاد باشند؛ سفر به دور اتاقم نتیجه یک حبس اجباری در اتاق است.که نویسنده ی آن سعی کرده شاد باشد و نتیجه یک حبس اجباری دراتاق است که نویسنده آن سعی کرده شاد باشد و نتیجه کار آن درخشان از آب درآمده است.»
این کتاب ادیسه کمیک است و به سبک سیاق آثار لارنس استرن که خبر ازآغاز جنبش رمانتیسم می دهد.
اگزویه دومستر در سن ۳۱ سالگی (۱۷۹۴ میلادی) مهم‌ترین کتابش را نوشت. ایده‌ی «سفر به دور اتاقم» پس از حادثه‌ای در زندگی شخصی نویسنده به ذهن او خطور کرد. نویسنده فرانسویدر دوئلِش با افسر ایتالیایی بهپیروزی می‌رسد و پس از آن به حبسِ ۴۲ روزه در اتاقش محکوم می‌شود. راوی رمان موقعیتی مشابه دومستر را تجربه می‌کند و این وضعیتِ ناخواسته سبب می‌شود تا سفری به دور اتاقش را شروع کند.
کتاب در ۴۲ فصل کوتاه نوشته شده است. تشابه عددی تعداد روزهای حبس و فصل‌های کتاب به منزله یادداشت‌های روزانه نیست. راوی همه را به همراهی در این سفر لذت‌بخش و در دسترس فرا می‌خواند. سفری که مسافران شادمانه تسلیم قوه تخیل می‌شوند و هیچ مانعی بر سر راهشان قرار ندارد. راوی سفرِ پیشنهادی‌اش را برای اقشار مختلف مناسب می‌داند و دیگر لازم نیست تنگدست از فقر، بیمار از آب و هوای نامساعد، بزدل از خطرات جاده‌ای و تنبل از مشقت سفر بترسد.
دومستر چند سال پس از نگارش این کتاب، کتاب دیگری با موضوعی مشابه به نام «گشت و گذار شبانه در اتاقم» نوشت. «سفر به دور اتاقم» مورد توجه صاحب نظران شناخته‌شده‌ای قرار گرفت. از جمله سنت بوو که حتی موفق به دیدار دومستر هم شد. تقریباً سه دهه پس از مرگ دومستر، ماشادو دآسیس برزیلی رمان معروفش به نام «خاطرات پس از مرگ براس کوباس» را نوشت. در این رمان برزیلی هم با راوی نامتعارفی روبرو هستیم. براس کوباس خود را اینگونه معرفی می‌کند. «من نویسنده‌ای فقید هستم، اما نه به معنای آدمی که چیزی نوشته و حالا مرده، بلکه به معنای آدمی که مرده و حالا دارد می‌نویسد.» دآسیس در یادداشتی از تأثیرپذیری‌اش از دو رمان بر این کتاب پرده برمی‌دارد. یکی همین کتاب دومیستر است و دیگری تریسترام شندی، رمانِ تاریخ سازِ لارنس استرن است. آلن دوباتن در بخش پایانی کتابِ «هنر سیر و سفر» به تجربه‌ی سفر در «سفر به دور اتاقم» می‌پردازد. سفری که سوزان سانتاگ آن را کوتاه‌ترین سفر در تاریخ ادبیات می‌داند.


سیمین بهبهانی شاعر و تکاپوگر مدنی

نویسنده: کامیار عابدی
ناشر: جهان کتاب
قیمت: ۲۹۰۰۰ تومان
تعداد صفحات: ۲۲۸ صفحه

«در یکی از شب‌های آدینه‌ی اواخر تابستان ۱۳۱۹ یک شاعر جوان، هنگام عبور از جلوی بازار تجریش، تابلوی انجمنی ادبی به نام «دانشوران” را دید. این شاعر جوان [پرویز خطیبی] که بعدها در ترانه‌سرایی و روزنامه‌نگاری و فیلم‌سازی نیز به کار پرداخت، تصمیم گرفت تا در نشست این انجمن شرکت کند؛ بنابراین، «با کمال احتیاط» وارد خانه‌ای شد که انجمن در آن تشکیل می‌شد. قلم را به دست او می‌سپاریم: »[…] وقتی جلسه رسمی شد و شاعران یکی پس از دیگری اشعارشان را خواندند، نوبت به دختری نوجوان رسید. او با کاغذی که در دست داشت، پشت میز خطابه آمد و ایستاد. به نظرم آمد که این دختربچّه با استفاده از موقعیت پدر و مادرش می‌خواهد خودش را جزو شاعران جا بزند. امّا وقتی‌که شروع به خواندن کرد، من و دیگران با بُهت و حیرتِ فراوان به او خیره شدیم. دخترک […] در یک قطعه شعر، ماجرای خداحافظی یک عاشق را با معشوقه‌اش چنان ماهرانه تصویر کرده بود که با هر کلامش دل شنونده بی‌تاب می‌شد و دنیای خیالی شاعر در برابرش جان می‌گرفت و خودش را به جای آن عاشق بی‌قرار و یا آن معشوقه‌ی شوربخت می‌دید. یکی که در کنار من نشسته بود، با دوستش زمزمه کرد: «مادرش برایش ساخته» و احمد گلچین معانی در مقام دفاع از دخترک، اخم‌ها را درهم کرد و گفت: «لطفاً مزخرف نگویید آقا». افسوس که از آن قطعه‌ی شیوا فقط بیت آخر آن را به یاد دارم که عاشق می‌گوید: ماه من، آه، خداحافظِ تو/ آه، ای ماه، خداحافظِ تو…. نام آن دختر نوجوان سیمین‌بَرِ خلیلی بود…»
اثر جدید کامیار عابدی، پژوهشگر شعر معاصر، با این سطرها آغاز می‌شود. عابدی در این تک‌نگاری، به‌اختصار اما به طور جامع، نکته‌ای را درباره‌ی زندگی و آثار سیمین بهبهانی ناگفته نگذاشته است. سیمین شاعر شاخصی است که بیش از هفت دهه در عرصه‌ی ادب فارسی خوش درخشید و نه‌تنها در ایران که در جوامع همزبان و هم‌جوار، دوستداران و رهروان بسیار یافت. به گفته‌ی عابدی «بهبهانی گوینده‌ای است که دو دوره‌ی عمده‌ی سنّت/ نوسنّت‌گرایی و نوگرایی ادبی را با تمرکز در قالب غزل […] از سر گذراند. وی را می‌توان شاعری بسیار چیره‌دست با تصویرها و زبانی همواره نوشوَنده و پُرطراوت قلمداد کرد. شاید بتوان گفت که در حدود یک دهه و نیم پایانی زندگی، پرچم در دست او قرار داشت».
بااین‌همه، بهبهانی تنها شاعر نبود. او ترانه‌سرا، منتقد ادبی و تحلیلگر شعر و آثار منثور هم بود و از او نمی‌شود یاد کرد و از تکاپوهای مدنی‌اش سخن نگفت؛ مانند حماسه‌سرایی در دفاع از میهن و در مدح مقاومت رزمندگان در برابر تهاجم دشمن اشغالگر و حمایت پیگیر از کوشش‌هایی که برای احقاق حقوق زنان و کودکان صورت می‌گرفت. از این‌رو سیمین وجدان بیدار جامعه‌ی خود بود. در کتاب حاضر، علاوه بر تخصیص پنج فصل به سروده‌های او، در فصل‌هایی به این ابعاد شخصیّتی، ادبی و هنری شاعر نیز پرداخته شده است. هم‌چنین در فصل پایانی کتاب نمونه‌هایی از آرای اهل شعر و ادب درباره‌ی سیمین بهبهانی آمده است.

 


با دیگری

نویسنده: علی اصغر مصلح
ناشر: انتشارات علمی

 

 

پرسش کانونی این کتاب، چیستی و چگونگی راه‌های زیستن با دیگران است. برای زیستن با «دیگری» چه بینش، اندیشه و رفتاری باید داشت؟ این پرسش در زمان معاصر به پرسشی اساسی تبدیل شده است. امروز گوناگونی و برخورد منافع و اعتقادات، ملموس‌ترین مسألۀ پیش‌ِروی همۀ مردم جهان است. با این مسأله و تبعات آن چه باید کرد؟
در این اثر موضوعِ ‌زیستنِ «با دیگری»، در مراتب مختلف مورد پژوهش قرار گرفته‌ و مؤلف به ایستادنِ در «میانه» و اندیشیدنِ از این افق دعوت کرده است. نگارنده ضمن بازخوانیِ تاریخ تفکر و فرهنگ از منظرِ میان‌فرهنگی، به بازاندیشی بخشهایی از فرهنگ اسلامی و ایرانی پرداخته و مناسبات حاکم بر جهانِ معاصر را مورد بحث و نقد قرار داده است

پارودی مسابقه آمریکایی در رسانه ضد آمریکایی/ مینا استرآبادی


اوایل سال ۹۷ بود که علی فروغی، پسر باجناق غلامعلی حداد عادل، به صندلی ریاست پر بیننده ترین شبکه سیما رسید و این شبکه با اتفاقات ریز و درشتی مواجه شد که ترکش‌هایش، برنامه ۹۰ عادل فردوسی پور هم بی نصیب نگذاشت و چند برنامه آن در پاییز به دلیل اختلافات عادل با رییس جوان روی آنتن نرفت.
از دیگر اتفاقات جالب در شبکه ۳، برنامه سازی با طعم مسابقه تلویزیونی است که پیش تر در شبکه ۱ سیما با برنامه مسابقه هفته مرحوم نوذزی و جایزه بزرگ، نوستالژی دهه شصتی ها و دهه هفتادی ها محسوب می شود. برنامه های مسابقه ای شبکه ۳ در سال ۹۷ با برنامه برنده باش با مجری گری محمد رضا گلزار، سوپر استار سینمای ایران از اواسط سال روی آنتن رفت و هم چنان ادامه دارد. برنامه ای که تلاش دارد تا به قول مجری و طراحان برنامه، اطلاعات عمومی مردم را ارتقا دهد و شرکت کنندگانش را برای تصاحب یک جایزه ۱ میلیارد ریالی، با سوالات سخت و آسان به چالش بکشد.
استقبال از این برنامه، آن طور که تصور میشد، فوق العاده نبود و به نظر می رسد که این برنامه نیز، با نوع انتخاب اسپانسر و تیپ و لباس آقای گلزار که هر برنامه تغییر میکند، به دنبال مسائل مالی است تا ارتقا دانش عمومی!
از برنامه پر بیننده ۹۰ و برنامه لوکس و پول ساز برنده باش محمد رضا گلزار که ۵ شنبه و جمعه ها روی آنتن شبکه ۳ می رود اگر بگذریم، نوبت به احسان خان علیخانی می رسد. کسی که با برنامه ماه عسل ویژه ماه مبارک رمضان، میزبان بی چون و چرای میلیون ها خانه ایران است تا پیش از اذان مغرب، هموطنان را با نیکوکاران و خیرین و کارهای خوب و پسندیده آشنا کند و در سال های اخیر نیز، سبب خیر آزادی هزاران زندانی محکوم به جرایم غیر عمد نیز شد. او که پیشتر طبق اعلام اینستاگرام پر بیننده اش خبر داده بود برنامه جدیدی در دست تهیه و ساخت دارد، حالا با برنامه استعدادیابی عصر جدید در ژانر مسابقات تلویزیونی روی آنتن شبکه سه تلویزیون رفته است، مسابقه ای که تلاش دارد تا استعدادهای ایرانیان در سنین مختلف میان مردان و زنان ایرانی در ۳۱ استان کشور، در حوزه های فرهنگی و هنری و ورزشی و اقتصادی و اجتماعی، شناسایی و معرفی کند.
برنامه «عصر جدید» که قرار بوده یک کپی از برنامه های «مستعدان امریکا / America’s Got Talent» و «استعداد ویژه / The X Factor» باشد، اما به یک پارودی ضعیف مانند شده که شباهت آن از شکل دکور تا نحوه رفتار و سکنات داورها را در بر می گیرد.
سایت تابناک ضمن اشاره به این مسائل در یادداشتی نوشته است:
«واقعیت آن است که دست تلویزیون از برنامه‌های باکیفیت نظیر طنزهای نودشبی قوی که روزگاری تمام مردم ایران را تماشاگر تلویزیون می‌کرد، آنقدر خالی است که تماشاگران (به خصوص آن گروه که ترجیح‌شان پیگیری برنامه‌های شبکه داخلی به جای شبکه‌های ماهواره‌ای است) بین بد و بدتر، بد را انتخاب می‌کند و با کاریکاتور آمریکاز گات تلنت و ایکس فکتور کنار می‌آیند؛ ولو آنکه کمی باکیفیت‌تر از شیرین‌کاریِ در مسابقه محله با اجرای مسعود روشن پژوه باشد.
در واقع باید پذیرفت احسان علیخانی می‌تواند دست‌کم بهتر از روشن پژوه ظاهر شود، هرچند در چنین مسابقاتی وجود مجری رسم نیست؛ اما باید علیخانی به هر قیمت مقابل دوربین باشد! البته اصرار علیخانی برای قرار دادن در دکور به هر قیمتی نه به اندازه چهره‌های ضعیفی که در این برنامه به عنوان پدیده معرفی شدند، به چشم می‌آید و نه به اندازه داوران این برنامه محل نقد است. ظاهراً یکی از بهانه‌های راه‌اندازی برنامه‌ها در شبکه سه پس از تغییر مدیریت این شبکه، سرویس دادنِ ویژه به یکسری اشخاص است.
یکی از این اشخاص سیدبشیر حسینی، نویسنده کتاب «لایک ممنوع» است که در برنامه‌ها چرخانده می‌شود و مشخص نیست با وجود آنکه خود را کارشناس در حوزه رسانه معرفی می‌کند، از ویژه برنامه جام جهانی فوتبال، تا برنامه اکسیر، برنامه هفت و حالا برنامه استعدادیابی حضور دارد! مگر یک شخص تا چه میزان می‌توان علامه باشد که در همه این ساحت‌ها حرفی برای گفتن داشته باشد و در نهایت این شخص چه جایگاهی دارد که حالا قرار باشد استعدادی را شناسایی کند؟ آیا ارائه چنین سرویس‌هایی به اشخاص با هماهنگی بازرگانی صداوسیما انجام می‌شود یا مجانی در اختیار این شخص و چند تن دیگر قرار گرفته است.»
یکی دیگر از وجوه معوج این کپی، درباره خروجی و جایزه این مسابقه است. در برنامه‌‌های مشابه آمریکایی برندگان با جوایز چند صد هزار دلاری به بازار کار رهنمون می شوند و با کمپانی های بزرگ قراردادهای حرفه ای امضا می کنند. در همین زمینه هم تابناک این پرسش کلیدی را مطرح کرده است:
«اکنون باید پرسید، آیا برگزارکنندگان فکر کرده‌اند هزینه برنامه را از شبکه بگیرند و از حامی مالی بخواهند رقم میلیارد تومانی را به استعداد اول این برنامه اختصاص دهد تا زندگی‌اش زیر و رو شود و دست کم این برنامه در اهدای جوایز و ایجاد تحول عظیم در زندگی برنده نهایی، شبیه به نسخه‌های اصلی باشد؟ آیا شرکت‌کنندگان صرفاً هیزم گرم شدنِ تنور برنامه تازه احسان علیخانی هستند، همان گونه که مهمانان برنامه «ماه عسل» نقش مشابهی را بازی می‌کنند و پول اصلی در جیب علیخانی می‌رود؟! این رفیق بازی بدون اهدای جایزه یک میلیون دلاری تداوم خواهد داشت؟!»

الفبای کودکی/ لیلا سامانی

گفتن از موسم کودکی بی نظر به دنیای خیال و رویا تقریبا محال است، کودکانی که با کند و کاو محیط و آدمهای پیرامونشان در تقلای شناخت هستی‌اند، برایشان دنیای فریبنده و سراسر رمز و راز داستانهای سرزمین پریان و قصه‌‌های کودکانه دریچه ای می‌گشاید به سوی رویا بینی، خلاقیت و اندیشیدن. ابزاری که کودک را به سرزمین خیالات مهیج می‌سُرانند و به او اندیشیدن ورای چارچوبهای معمول را می‌آموزند. اما همانطور که نویسنده مشغول ساخت و پرداخت این قصه‌‌هاست و به واسطه‌‌اش جرقه کاوش و کشف را در ذهن کودک روشن می‌‌کند، تصویرگران کتاب کودک این داستانها را به بطن زندگی رهنمون می‌‌شوند. یادآوری نام برجسته‌‌ترین تصویرگران کلاسیک کتاب کودک را در ادامه از پی بگیرید:

کیت گریناوی

زاده سال ۱۸۴۶ در لندن بود و سبک تصویرگری اش یادآور دوره حیات اوست. کاراکترهای نقاشی های او عموما به عروسکهای سرامیکی شبیهند و ساز و یراقی ویکتوریایی دارند. کودکان تصویر شده او باوجود لباسهای فاخرشان، به عناصری چون بازیگوشی و شیطنت تجسم می‌‌دهند.«زیر پنجره» نخستین کتاب او مجموعه‌‌ای از شعرهای کودکانه بود که در سال ۱۸۷۹ منتشر شد.


راندولف کالدکوت

این نقاش اهل بریتانیا، زاده‌‌ی سال ۱۸۴۶ در چستربود و نشان افتخاری کالدکوت که هر ساله از طرف انجمن خدمات کتابخانه برای کودکان به برترین آثار مصورسازی شدهٔ کودکان اهدا می‌گردد به نام او نامگذاری شده است. نگاره‌‌های او مشحون اند از مضامین طنزآمیز و سرخوشانه که با تصویرگری چشم‌‌نواز او تجسم پیدا کرده اند.

والتر کران

 این هنرمند بریتانیایی، بر خلاف راندولف کالدکوت از مولفه‌‌های هرج و مرج و بی‌‌نظمی مبراست. کارهای آغازین این هنرمند، طرح‌هایی دقیق و رنگارنگ از کودکان درون باغ بود، کران طرح‌های بسیاری برای مجموعه کتاب‌های شعر کودکان نیز کشید که همگی برجسته و تأثیربرانگیز بودند. نقاشی های او بیان رواقی‌‌گونه‌‌ای از داستانها بودند که روح راستین داستان را به نمایش می‌‌کشیدند.

آرتور راکهام

تصویر گر بنام انگلیسی قرن نوزدهم نقاشی را در همان سالهای اولیه ی کودکی اش و در مدرسه ای در لندن و نزد هربرت دیکسی استاد نقاشیِ آنجا یاد گرفت . در ۱۸۸۴ خانواده آرتور به دلیل ضعف جسمی او به استرالیا رفتند ، چند ماه در آنجا ماندند و بعد به انگلیس برگشتند هر چند اقامت آنان در استرالیا کوتاه بود ، اما ، این سرزمین برای وی منبع الهاماتی در تصویر گری شد .
آرتور در مدرسه هنر لمبث ثبت نام کرد و در همان حال برای تامین مخارج مدرسه ، به شغل منشی گری یک موسسه گماشته شد .
راکهام از جوهر سیاه و آبرنگ برای تصویرسازی‌های خود استفاده می‌کرد. بیشتر کارهای او دارای فضایی فانتزی با جزئیاتی ناتورالیستی و هم‌آلودند که از بهترین نمونه‌های آن می‌توان به تصویرسازی‌های او برای کتاب‌های ماجراهای آلیس در سرزمین عجایب و داستان‌های پریان هانس کریستین اندرسون اشاره کرد.

ارنست هوارد شپارد

هنرمند و تصویرگر کتاب انگلیسی، زاده دسامبر سال ۱۸۷۹ در لندن سبک بسیار ساده ای برای نگارگری کتابهای کودکانه داشت. او معمولا کاراکترهای داستانی را با طرحی نرم هاشور می‌‌زد.
شپارد به ویژه برای تصویرگری عروسک‌های شبه‌انسان و شخصیت‌های حیوانی در کتاب‌های «باد در میان شاخه‌های بید» نوشته کنت گراهام و «وینی ‌پو» نوشته‌ی ای. ای. میلن، شناخته شده است.
میلن شخصیت پو را از یکی از اسباب‌بازی‌های پسر کوچکش ساخت؛ اما شپارد آن را از روی این خرس طراحی نکرد بلکه تصویرگری شخصیت پو را از «گرولر (Growler)» عروسک خرس پسر خودش ایده گرفت ( این خرس بعدها به نوه‌ او داده شد و مدتی بعد سگ همسایه آن را خراب کرد). تصویرگری او از خرس «پو» به شهرتی جهانی رسید به طوری که در سال ۱۹۶۹ هنگامی که شپارد ۹۰ ساله بود، ۳۰۰ طرح اولیه از پو به صورت نمایشگاهی در موزه بزرگ ویکتوریا و آلبرت در لندن به نمایش درآمد.

ادموند دولاک

در تولوز فرانسه و در سال ۱۸۸۲ به دنیا آمد. دولا‌ک به مدت دو سال در دانشگاه تولوز به تحصیل در رشته حقوق پرداخت و در همان حال در کلا‌س‌های هنری اکول دس بیوکس آرتز شرکت می‌کرد. سبک هنری او بسیار پیچیده بود و زندگی را با جزییات بغرنج آن به لابلای صفحات کتابهای کودکان کشاند. او مهارتی ویژه در خلق موجودات جادویی و صحنه‌‌های قصه‌‌های پریان داشت.

هوارد پایل

درسال ۱۸۵۳ در ایالت دلاویر امریکا زاده شد. این نقاش و تصویرگر آمریکایی، عمده شهرتش را وامدار نقاشی‌‌هایش از کتاب ماجراهای رابین هود است. پایل عمدتا قصه‌‌ها را با وجه شجاعت، آزادی و ماجراجویی نقش می زد. او تبحری خاص در طراحی تصاویر راهزنان دریایی داشت.

لودویگ بملمانز

 این تصویرگر بنام اتریشی-مجاری در قرن بیستم شهرتش را مرهون کتاب «مدلن» است. مدلین یک داستان شیرین درباره یک دختر جوان پاریسی است که با ۱۱ دختر کوچک و راهبه حامی‌شان زندگی می‌کند. همه چیز فوق‌العاده است تا وقتی که مدلین به بیمارستان می‌رود تا آپاندیسش را بردارد. تصاویر زیبا و روایت شیرین این کتاب باعث می‌شود دفعه بعدی که صف کودکان را در خیابان دیدید، لبخند به لب‌هایتان بنشیند.

تولد مرد سیاه پوش /محمد سفریان

نوای قریه و آمیختگی موسیقی سر به زیر مذهبی با صداهای شور و شر راک ان رول؛ هم نوا شدن با طبقات فرودست اقتصادی و تجربه ی قانون شکنی های پی در پی، اینها همه در زندگی و هنر مردی که برای احترام به فقرا و آسیب پذیران جامعه سیاه سر و دستار و جامه اش را سیاه کرد…

جانی کش، خواننده ی بلند آوازه ی موسیقی کانتری در زمستان ۱۹۳۲ و در کینگزلند آمریکا به دنیا آمد؛ در خانواده ای فقیر و مذهبی که از جمله ی کارگران کشاورز به حساب می آمدند. او سالها با نام عجیب و غریب ” G.R ” در همین فضای مزرعه و کار دسته جمعی تمرین موسیقی و زندگی کرد و طعم دوستی با طبقات فرودست را تجربه کرد.
این طور که پیداست، نخستین معلم ساز او مادر و دیگر بچه های محله بوده اند. او در کتاب زندگی نامه اش، نوشته که از پنج سالگی گیتار زده و از بدو آموختن الفبا ترانه نوشته؛ او همچنین گفته که نواهای کلیسا اولین انس او با موسیقی بوده اند و موسیقی ایرلندی که از رادیو پخش می شد اولین نشانه های تاثیر پذیری اش.
جی آر در نوزده سالگی به خدمت نیروی هوایی آمریکا در آمد و به دلیل قانی نبودن نامش؛ به جان آر تغییر نام داد. در همان زمان هم بود که برای اولین بار معنای عشق و دنیای شگفت انگیز زنانه را کشف کرد. جانی در سال ۱۹۵۱ با اولین شریک زندگی اش، ویویان لیبرتو آشنا شد و در همان نگاه اول هم در دام عشقی غریب افتاد.
جانی در همان سال، برای ماموریت کاری به سرزمسن ژرمن ها فراخوانده شد و با وجود کش دار شدن دوری اش، دل از مهر ویویان خالی نکرد، تا در سال ۱۹۵۴ و در هته ی نخست بازگشستش به آمریکا؛ محبوبه اش را به زنی بگیرد و همراه او راهی ممفیس شود تا پس از تحقق اولین رویا؛ در پی عینیت بخشیدن به رویای دومش باشد.
او در گام اول به همراه دو موریسین دیگر گروه سه نفره ای تشکیل داد و به وایطه ی تعالیم خانوادگی اش چند ترانه ی مذهبی را آماده ی ضبط کرد. جالب اما اینجاست که سم فیلیپس، مدیر پر آوازه ی کمپانی سان حاضر به خریدن این قطعات نشده و گفته که موسیقی گاسپل دیگر خریدار ندارد… برخی از روزنام ها این طور نوشته اند که سام به جوان تازه کار توصیه کرده که به خانه اش برگردد و گناه پیشه کند؛ آن وقت با ترانه ای برگردد که مردم دوستش داشته باشند…
این نقل و قول چه صحت داشته باشد و چه نه؛ حاصل آن نپذیرفتن اما تغییر سبک کاری جانی کش بود و سوق او به سوی موسیقی کانتری؛ او با فاصله ی کمی، دیگر بار به استودیوی سان آمد و ترانه ی ” Cry,Cry,Cry ” را ضبط کرد تا این طور اولین قرارداد حرفه ای او با یکی از معتبرترین استودیوهای ضبط صفحه وقت منعقد شود.
او زان پس برای چند سالی در مسیر شهرت و اعتبار قرار گرفت و در بیشتر وقت ها در جدول پروفروش ها قرار می گرفت تا سال ۱۹۶۶ که اعتیاد به الکل و مواد مخدر زندگی خانوادگی و حرفه ای او را تحت تاثیر قرار داد؛ در همین وقت بود که عدم تعادل او بر روی صحنه اسباب تمسخر دوستانش شد و شریک زندگی اش هم به همین دلایل قید همراهی با او را زد تا جانی بدل به مرد سیاه پوش شود.
این دوری و گوشه گیری اما دوام چندانی نداشت؛ جانی چند صباحی آن سو تر با جونی کارتر، خواننده ی زیباروی موسیقیم مردی ازدواج کرد و دیگر بار با ترانه های پر فروش به صحنه ها بازگشت. او در سالهای آغازین دهه ی هفتاد شوی تلویزیون اختصاصی خودش را هم به روی آنتن تلویزیون ای بی سی برد و بیش تر از پیش در میان اهل کوچه و بازار یه محبوبیت رسید.
سال ۱۹۷۱ هم هنگامه ای خاض در زندگی خصوصی او بود. جانی در این سال ترانه ی ” Man In Black” را به روی صحنه برد و راز سیاه پوش بودنش را برای مردم شهر بازگو کرد؛ او گفت که به حرمت فقرا و زخمیان جنگ و دیگر محرومان جامعه سیاه می شد تا ریشه ی جنگ و فقر از روزی زمین پاک نشود به این کار ادامه خواهد داد.
در همین سالهای پر هیاهو، دامنه ی بزه کاری های او هم بیشتر و بیشتر شد، او چندین و چند بار به زندان افتاد و از نزدیک با حال و هوای اهل حبس آشنا شد تا در ابتکاری جالب بسیاری از کنسرت هایش را در زندان های معروف آمریکا اجرا کند تا آنجا که بسیاری از آلبوم های پر فروش او، ضبط زنده ی کنسرت های زندان او بوده اند…
جانی کش؛ همچنین به واسطه ی ارتباطش با سیاستمداران هم در یاد تاریخ باقی مانده. او از جمله ی نزدیک ترین دوستان رئیس جمهورهای آمریکا به حساب می آمد و چندین بار هم در کاخ سفید برنامه اجرا کرده بود. این طور که نهوشته اند او برای بهتر شدن اوضاع و احوال زندانیان مذاکرات فراوانی با نیکسون و کارتر، دو پرزیدنت وقت داشته است…
او همچنین از جمله ی ستوده شده ترین خواننده های معاصر آمریکاست. چندین و چند جایزه ی گرمی و ثبت همزمان در تالار مشاهیر موسیقی کانتری، راک ان رول و گاسپل او را در جایگاهی دست نیافتنی قرار داده. علاوه بر اینها مجله ی معتبر رولینگ استون هم نام او را در رده ی سی و یکم برترین خواننده های تمامی ادوار موسیقی قرار داده…
کش؛ در روزهای آغازین جولای ۲۰۰۳ و چند هفته ای پس از مرگ همسر دومش برای آخرین بار به روی صحنه رفت و در فرصتی زنده دیگر بار از عشقش به جودی گفت و اعلام کرد که آماده است تا او را دیگر بار در بهشت ببیند. این حال و هوای انتظار او هم آنقدرها دیر نپایید؛ چه چند ماهی آنسوتر اله ی مرگ جان او را هم ستاند؛ باشد تا دیدار عشاق دیگر بار در آسمان ها رخ دهد.

کتاب هرگز/رضا اغنمی

 

 

 

نام کتاب : کتاب هرگز

نام نویسنده: شهروز رشید
نام ناشر: نشردات

 

فهرست کتاب با عناوین ششگانه: بادبادک ها . ازخاطرها و گریز . دایره ها و هرگز . سوره ی گل سرخ . مرثیه های برلنی . سنگ وشاعر.

بادبادک ها – ۱۳۶۸– شامل عناوین:
من وکاکتوس وزیتون. خزانی (۱). شاپرک ها. قصیده ی بلند وطن. گاهی چنان …خال ها. جاودانگی.
غزل تلخ. بادبادکی به دست باد.

عنوان من و کاکتوس این گونه شروع می شود:

«هیچ فرصتی نبود
قطار همیشه با شتاب می گذشت
و هیچ کفشی خانه ی پاهای من نشد
برادرانم را تنها رها کردم
درمیان مار و کویر
و مادرم را که برآستانه ایستاده بود
دستی تکان ندادم
هیچ فرصتی نبود
ای سوسن آبی!

کجا بود
کجا بود
پشت کدام سنگ
بربستر کدامین تیغ و گَوَن بود
هبوط من؟
ای سوسن آبی!
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .

آه آن روز
آن روزکه مادرم مرا برهنه کرد
مادرم هزاره بود
کدام سال
آیا پدرم در من تکرار می شد؟
خشخاش ها چه تلخ برمن گریستند.

گهواره ام برجهاز شترها بود
و هیچ شبی
آرام نخفتم
که همواره سوارانی از رُم می آمدند
با خنجرهای خونالود
ودرقادسیه خیمه ی زدند
آی نیشابور
آی ری
آی پلنگ گرسنه
آی سرزمین شاعر وخورشید
آی قلعه های شکسته
من هنوز برطناب دار می رقصم
آه این دایره
این دایره
این دایره
این دایره از تیغ ها و دشنه هاست
خاتون من
این دایره ازتیغ و دشنه هاست
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . .
ای سلاطین
ای سلاطین
بگذارید خواهرم ترانه بخواند
ولنکران چه دور بود
و لنکران دورترین شهر جهان بود
ومادرم به جستجوی لنکران ومن
تمامی سفینه ها و سنگرهارا خواهد گشت
زندگی ام اتراقی ایلاتی بود
برحواشی حادثه های خونبار
و هیچ شبی
تورا برهنه ندیدم
که فرصت بوسیدن نبود
و زیتون تلخ نخستین بود
که دندان زدم.

قطار همیشه با شتاب می گذشت
و زنبق ها در فاصله ی شهرها».

شاپرک ها

دومین گفتار زیبای شهروز، پرسش وپاسخی ست بین دختری با مادرش:
«دختر: وقتی که شب روی پلک های خسته فرو می افتد وچراغ هاخاموش می شوند، پروانگان مضطرب به کجا می روند؟
مادر” برچپرها و ایوان ها فانوس های خوابآلود. درنسیم شبانه تاب می خورند.
دختر: اگر باد وزیدن گیرد. فانوس ها تنها کلاف های خاکستری دود برجای می گذارند و بویی مبهم.
مادر: درباغ شبتاب ها موج هایی سبز ودرخشانند.
دختر: اگر باران بیاغازد به ناگاه فانوس ها خاموشند و کرمکان شبتاب درپس برگی پنهان
مادر: بر آسمان شفاف اما ستارگان آواز می خوانند
دختر: اما ستارگان در دور دست ها می تپند بیرون ازکرانه ی عمر پروانگان.

دختر به خواب می رود آرام و پروانگان را درگاهواره های شفاف ستارگان به خواب می بیند مادر پروانه یی را از روی پلک دخترک دور می کند.»
داستانی زیبا و ستودنی که شاعر با زبانی پخته، قدرت درک وحسِّ دختربچه، و گنجینه ی عواطف مادری را توضیح داده است.

قصیده ی بلند وطن

«کودکی بر نطع
بر تلآلوی خنجر
می خندد».

!به کاربردن کلمه (بلند)، طنز تلخی ست در این سروده کوتاه هفت هشت کلمه ای

جاودانگی

« آیا مرگ
انگشتان تو را هم خواهد برد؟
چشم هایم را
به مرگ خواهم داد
تا با آنان
به دست های تو بنگرد».

غزل تلخ

«گره درگره
طناب گونه
انسانی که منم
کز تار و پود تحقیر و درد وغم پرداخته اند
سودای رفتنی مدام در سر است
دردا که سدّم و دربرابر خویشتنم
من در تو می نگرم
– به التماس
که دستی گره گشا شوی
تلخا که تو آئی
که خود منم».

باد بادکی به دست باد

سروده ای است بلند درهشت برگ. انگار مرثیه ی تاریخ این سرزمین نفرین شده است. شاعر درسیمای برگزیده، ِ درد دل نسل های سرخورده و محکوم به بندگی، زیرغِل وزنجیر اسارت را روایت می کند:
«من ازبرهوت نفرت آمده ام
آنجا که مادرم را سنگ می زدم
نه کولی بوده ام، نه جهانگرد
نه شاعر و نه آواز خوان
من تنها به تنگ آمده ام
از تقواهای بویناک
و رسم های رام کننده
که همواره کلیدشان را شکسته یافته ام
ودرهای شان را خرسنگ های بی شکاف
بی خزه
و بی مگسان عسل
کوچه های شان را بن بست یافته ام
پس دریافته ام
که دراین دیار
هر زندگی به مرگ می انجامد
هر عشق به نفرت
. . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . .
بادبادک به دست درجستجوی قاره ای بی نام، از حوّای لمیده درقفس می گوید:
می لرزیدم
بادها در دستانم آشیان کردند
برگ ها دراندامم.
. . . . . . . . . .
. . . . . . . .
من مشعلی به دست جنونم
درکاهستانی که جهان شماست
می می چکم
قطره
قطره
دردهان بهار
وچلچله ها نسیم می شوند
تا بگذرند برشنزار بی انتهای تاریک سترونی
باد ترانه ام را
به گوش موران سلیمان می خواند
تا براندشان به سوی عصای نا استواریِ هیئت قدرت.
. . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . .
من می روم
من می روم
با شولای آبی آسمان
نه نعل اسبی می یابم
که باران زمانش خرمائی رنگ کرده باشد
نه چرخ شکسته ی ارابه یی
نه عصایی
نه پای افزار پوسیده یی
من راه پر تشنّجم
باکره یی سیّال که برجای می نهم».

آخرین سروه ی این دفتر پر بار وخواندنی:

آخرین سروده اسکندر

«من از ظلمت و راه گذشته ام
و از اقلیم اسلیمی فتح و فرود
اسکندرم

اما گم کرده ام
سکه ای را
که با چشم شبانه ی روشنک ضرب کرده بودم
پس من تومار گذشت و واگشت تاریکم را
برپهلوی بریده ی سهراب
سنجاق می کنم
و گرد این فلات هزار دایره و هرگز
تا ابدیت اه – زوزه دریاد و
خون در زخم می چرخم

و در ارتفاع شکسته ی منظرم
گرازی گِرد گردن خود می گردد».

سروده های خواندنی این دفتررا باید به دقت خواند و با مشرب فکری وگستره ی زبان شاعرانه ی شهروزآشنا شد. روانش شاد!

بازارچه کتاب انتشار همه آنچه همیشه می خواستیم /بهارک عرفان

بازارچه‌ی کتاب این هفته‌ی ما سرکی‌ست به پیشخوان کتاب‌فروشی‌های گوشه‌گوشه‌ی جهان کتاب. عناوین برگزیده‌ی ما در این گذر و نظر اینهاست:


بوسه‌های غمگین یک سرخپوست

مترجم: قاسم صنعویناشر: آرادمان
تعداد صفحات: ۱۵۲ صفحه‌
قیمت: ۱۵ هزار تومان

 

شعرهای عشق و آزادی جهان

این کتاب حاوی شعرهایی از ۵۷ شاعر از ۲۰ کشور جهان است با موضوع‌های مشترک عشق و آزادی. این مجموعه با گردآوری و انتخاب فریبا شادلو و رضا عابدین‌زاده تدوین شده و در بین آنها شعرهایی از شاعرانی برجسته جهان چون فه‌دریکو گارسیا لورکا، پابلو نرودا، لویی آراگون، ژاک پره‌ور، راینر ماریا ریلکه، رافائل آلبرتی، میگل ارناندث، خوسه‌ مارتی، زف زوربا، یانیس‌ ریتسوس‌، موریس مترلینک، خوسه گارسیا، پریمو شلاکو، آنتونیو سیپریانو خوسه ماریا ماچادو روییث، لئون فلیپه، امیلو پرادوس، آنخلا فیگه را آئی مه ریچ، مانوئل آلتولاگیره، مارکوس انا، کارلوس آلبارث، آنتونیو په رث، خوان روئیث پنیا، آنتونیو آپاریسیو، خوسه لوئیس خوبه، رافائل گابریل موخیکاو سلایا، استاین استاینار، سیگوردور پالسون، ایوار ایواسک، ژان کاپلینسکی، مانوئل‌ باندئیرا، اوسوالد دو آندراده، آسانسو فره ئیرا، لئائو دو واسکونسلوس، دانت میلانو، هانریکتا لیسبوا، ماریو کینتانا، اونستالدو دو پنافورت، ژرژ دو لیما، شارل وان لربرگ، آلکساندر گروف، امانوئل دا فونسکا، اژیتو ده اولی وئیرا گونسالوس، ولادیمیر هولان، اوتو گلستد، اینگر کریستن، آلکساندر بلوک، سرگئی آلکساندرویچ یسه نین، ایون کارائیون، گابریلا میسترال، بوریس ویان، امانوئل داستیه دولا ویژری، ژان تاردیو، لوسین شله، پی‌یر گامارا، المر دیکتونیوس، میکلوش رادنوتی، شارل (کارولی) و مانولیس آنا گنوستاکیس دیده می‌شود.
برخی از این شاعران اکنون برای مخاطب ایرانی نام‌های آشنایی هستند، اما صنعوی، ۵۰ سال گذشته در معرفی برخی از آن‌ها به مخاطب فارسی زبان نقش بسزایی داشته است.
یکی از شعرهای این مجموعه در ادامه آمده است:
آنها عشق را کشته‌اند
مردانی را که عشق می‌باختند
آنها ترانه‌‏ها را کشته‌اند
و کسانی را که ترانه می‌‏خواندند
***
آری آنها هرچه را که در زمین محبوب
لازم بوده است کشته‌اند،
اما نه گل کوچکی را
که هنوز نشکفته بود
شاعر: «مارکوس آنا»

 

 

نیایش چرنوبیل؛ رویدادنامه آینده

نویسنده: سوتلانا آلکساندرونا الکسیویچ
مترجم: الهام کامرانی
ناشر: نشر چشمه
قیمت: ۳۴ هزار تومان
تعداد صفحات: ۳۳۹ صفحه

از این نویسنده پیش‌تر ترجمه کتاب «جنگ چهره زنانه ندارد» توسط همین ناشر چاپ شده است. این نویسنده از جنگ بی‌زار است و درباره‌اش می‌نویسد. البته او داستان‌نویس نیست بلکه آثارش در قالب مستند و تاریخ‌ شفاهی قرار می‌گیرند. الکسیویچ در سال ۱۹۴۸ در اوکراین متولد شده است. پدرش بلاروسی و مادرش اوکراینی است. او کودکی‌اش را در بلاروس گذرانده و در جوانی سال‌هایی را در ایتالیا، آلمان، فرانسه و سوئد زندگی کرده است.
آلکساندرونا الکسیویچ سال‌ها به عنوان روزنامه‌نگار در مطبوعات اتحاد جماهیر شوروی و بلاروس قلم زده است. این نویسنده که روسی فکر می‌کند و می‌نویسد، در کشورهای غربی به «تاریخ‌دان تمدن سرخ» معروف شده است. موضوع اصلی آثار او جنگ است و آثارش تا به امروز به زبان‌های مختلفی ترجمه شده‌اند.
کتاب «نیایش‌ چرنوبیل؛ رویدادنامه آینده» دربردارند تاریخ شفاهی فاجعه انسانی چرنوبیل است که مربوط به انفجار مرگبار نیروگاهی هسته‌ای به همین نام است. متن این کتاب برای اولین‌بار در سال ۱۹۹۷ در مجله دروژ ناروداف منتشر شد و بلافاصله در همان سال، ترجمه انگلیسی‌اش در قالب کتاب به چاپ رسید. این کتاب در سال ۲۰۰۵ جایزه انجمن ملی منتقدان کتاب آمریکا را برای نویسنده‌اش به ارمغان آورد. برای تهیه این کتاب، سوتلانا الکسیویچ طی ۱۰ سال با بیش از ۵۰۰ شاهد حادثه چرنوبیل مصاحبه کرد. این افراد، آتش‌نشان، نیروهای پاکسازی، سیاست‌مداران، پزشکان، شهروندان عادی و فیزیکدانان بودند. به این ترتیب خودِ حادثه و تاثیری که روی روح و روان مردم داشته، در این کتاب روایت می‌شود.
درباره واقعه چرنوبیل می‌توانیم به ذکر این جملات اکتفا کنیم که در ۲۶ آوریل سال ۱۹۸۶، یک رشته انفجار، رآکتور و چهارمین بلوک تولید انرژی نیروگاه اتمی چرنوبیل را که نزدیک مرز بلاروس بود از بین برد و فاجعه چرنوبیل بزرگ‌ترین اتفاق تکنولوژیکی قرن بیستم شد.
در قسمتی از کتاب «نیایش چرنوبیل» می‌خوانیم:
بعد از ما تنها گورپشته‌ها باقی ماندند. بعدش باید آن‌ها را با ورقه‌های بتنی می‌پوشاندیم، دورش را سیم‌خاردار می‌کشیدیم. کمپرسی‌ها و چرثقیل‌هایی را که با آن‌ها آن‌جا کار می‌کردیم، به این دلیل که فلز خاصیت انباشتن و جذب رادیواکتیو دارد جا می‌گذاشتیم. می‌گویند بعدها همه آن‌ها ناپدید شدند، می‌دزدیدندشان. من این را باور می‌کنم برای این‌که هرچه بگویی از ما بر می‌آید. یک‌بار نگرانی‌ای به وجود آمد که دُزیمتریست‌ها نشان داده‌اند رادیواکتیو موجود در ناهارخوریِ صحرایی ما بیش‌تر از جایی است که برای کار کردن می‌رویم. و ما دو ماه بود که آن‌جا زندگی می‌کردیم… ما چنین مردمی داریم… چند ستون و روی آن‌ها تخته‌های کوبیده‌شده هم سطح سینه ساخته‌ بودند، این فضا را غذاخوری می‌نامیدند. ایستاده غذا می‌خوردیم. توی بشکه خودمان را می‌شستیم. توالت‌مان خندق‌های حفرشده دراز در خاکِ تمیز بود. بیل در دست‌مان و رآکتور بیخ گوش‌مان بود…
بعد از دو ماه شروع کردیم به فهمیدن چیزهایی. شروع کردیم به پرسیدن “ما که محکوم به مرگ نیستیم. دو ماه بودیم، کافی است. وقتش شده ما را تعویض کنید.” سرلشکر آنتوشکین با ما حرف زد،‌ رُک و صریح گفت “به‌صرفه نیست شما را تعویض کنیم. ما به شما یک دست لباس کامل دادیم. دومی، سومی را هم همین‌طور. شما مهارت‌هایی به دست آورده‌اید. تعویض شما کار هزینه‌بر و سنگینی است.” و این باور را که ما قهرمان‌ایم در وجودمان تقویت کرد. یک‌بار در هفته به کسانی که خوب زمین را می‌کندند، جلو صف لوح تقدیر هدیه می‌کردند. بهترین دفن‌کنندگان اتحاد جماهیر شوروی. واقعا دیوانگی نبود؟

 

 

تراژدی کافی نیست

نویسنده: کارل یاسپرس
مترجم: البرز حیدرپور
ناشر: مرکز
تعداد صفحات: ۱۱۴ صفحه
قیمت: ۱۹ هزار و ۸۰۰ تومان

 

کارل یاسپرس فیلسوف و روانشناسی است که به مخاطب دو راهی بینش توفنده هگلی و خرد فروتن کانتی را نشان می‌دهد. او در تشریح حال و هوای تراژیک و شیوه بازخوانی پدیدارهای تراژیک، دستاوردهای تاریخ بشر را در این زمینه، از نگرش اساطیری تا اندیشه فلسفی، می‌کاود و در قلمرو ادبیات نیز تراژدی‌های ادیپ و هملت را به تفصیل بررسی کرده است. اما بر آن بوده که چیرگی بر وضعیت تراژیک، به بهترین و والاترین شیوه در نمایشنامه «ناتان خردمند» نمود یافته است.
یاسپرس بدون انکار وضعیت‌های تراژیک، بر این تاکید دارد که تراژدی، مطلق نیست بلکه به پیش‌زمینه تعلق دارد. تراژدی نه به قلمرو برین و نه به بنیاد کل هستی، بلکه به جهان حسی و زمانی تعلق دارد.
ایده‌های نوشته شده در کتاب پیش رو، بین ویرانه‌های آلمان از جنگ جهانی دوم و پس از آن شکل گرفتند. کارل یاسپرس طی سالیانی که آلمانی‌ها در سودای پیروزی و فتح بودند، در این کشور زندگی می‌کرد. او در آن سال‌ها با تهدید و ترس از تراژدی زندگی کرد. او بیشتر نگران بینش و شفقت بود تا رنجش و خشم. این اندیشمند در مقام یک فیلسوف و به همان اندازه روانشناس، در پی فهمیدن بود، هرچند از قضاوت‌کردن هم بیم نداشت. یاسپرس تمایز دقیقی بین واقعیت تراژیک و ژست تراژیک ترسیم کرده است؛ تمایزی که به نقدی ویران‌کننده از ایدئولوژی نازی و شاخه‌های امروز آن تبدیل شد.
کتاب «تراژدی کافی نیست» ۶ فصل دارد که به ترتیب عبارت‌اند از: آگاهی از امر تراژیک، ویژگی‌های بنیادین امر تراژیک، مسئله حقیقت، ذهنی بودن امر تراژیک، تاویل‌های بنیادین امر تراژیک، نابسندگی دانایی تراژیک.
کارل و. دویچ در مقدمه‌ای که برای نسخه انگلیسی این کتاب نوشته، آورده: تراژدی، هرچند به‌راستی پرمایه است، برای کارل یاسپرس کافی نیست. تراژدی یک جنبه اساسی واقعیت است و ما نمی‌توانیم آن را انکار کنیم یا از آن بگریزیم. اما تجربه تراژدی تنها یک مرحله در فرایند دانش بشری است. آگاهی تراژیک اگر چون امری مطلق پذیرفته شود،‌ به بت‌پرستی منجر می‌شود، خواه پرستش شمایل‌ها باید خواه پرستش خویش.

 

همه‌ی آن‌چه همیشه می‌خواستیم

نویسنده: امیلی گیفین
مترجم: علی شاهمرادی
ناشر: نشر سنگ
تعداد صفحات: ۳۵۲ صفحه
قیمت: ۳۵ هزار تومان

 

«امیلی گیفین» یکی از پرفروش‌ترین نویسندگان نیویورک تایمز است و همه‌ی آثارش با استقبال خوب مخاطبان روبه‌رو می‌شوند. «همه‌ی آن‌چه همیشه می‌خواستیم» نیز به فاصله‌ی کمی بعد از انتشار، در فهرست نامزدهای نهایی گودریدز در سال ۲۰۱۸ قرار گرفت و توجه جامعه‌ی ادبیات آمریکا را جلب کرد.
این رمان از نگاه سه راوی مختلف، قصه‌ی آدم‌های زخم خورده از عشق، تنهایی، گذشته و تلخی‌های دنیای مدرن را روایت می‌کند.

ادبیات؛ «پناه» آخرین /مینا استرآبادی

بهروز بوچانی، پناهجوی ایرانی که برنده دو جایزه ادبی در استرالیا شدهاست، به خاطر اسارت در اردوگاه پناه جویان جزیره مانوس، نتوانست در مراسم اهدای جوایز شرکت کند.

 

او که بیش از شش سال است که در انتظار پذیرش پناهندگی ست نوشتن این کتاب را از زمان اقامتش در این جزیره آغاز کرده است. «هیچ دوستی غیر از کوه ها: نوشتن از زندان مانوس» نام کتاب بهروز بوچانی ست که آن را روی گوشی تلفن همراهش نوشته و آن را از طریق اس ام اس به ناشر استرالیایی «پیکادور» فرستادهاست.
هیأت داوران جایزه ادبی استرالیا از این کتاب به عنوان «صدایی از یک شاهد، اقدامی برای نجات» یاد کرده اند که روایتی دست اول و شاعرانه از مقاومت در حبس و تبعید ارائه می دهد.
آقای بوچانی در مطلبی که سال گذشته برای خبرگزاری «سی ان ان» نوشت از پناهجویان این اردوگاه به عنوان «افراد فراموش شده ای که به جزیره ای فراموش شده انداخته شده اند» یاد کرد. بهروز بوچانی، مهرماه امسال برای تلاش‌ در راستای ثبت مشکلات پناهجویان حاضر در جزیره مانوس جایزه مهم روزنامه نگاری تحلیلی «آنا پولیتکوفسکایا» را دریافت کرد.
بهروز بوچانی گفته که از دریافت این جایزه «احساس متناقضی» دارد چرا که نمی‌خواهد این موفقیت را در جایی جشن بگیرد که شاهد رنج بسیاری از آدم‌ها در اطراف خود است.او همچنین گفته است: «من این کتاب را برای جایزه ننوشتم. هدف اصلی‌ام همواره مردم استرالیا و دیگر نقاط جهان بود که واقعا متوجه شوند این نظام چگونه انسان‌های بی‌گناه را در مانوس و [اردوگاه] نائورو برای شش سال است که به‌صورت نظام‌مند شکنجه می‌کند. من امیدوارم که این جایزه موجب توجه بیشتر به شرایط ما، ایجاد تغییر و پایان این سیاست وحشیانه شود. آزادی ما را به ما برگردانید. ما هیچ جرمی مرتکب نشده‌ایم. ما فقط پناه‌جوییم.»
متن سخنرانی بهروز بوچانی که نماینده‌ او آن را هنگام دریافت جایزه‌‌اش خوانده است، به این شرح است:
«هویت من هویت انسانی است
شش سال پیش که با یک قایق فرسوده به جزیره‌ی کریسمس رسیدم، مأموران ادارە‌ی مهاجرت من را به دفتری فراخواندند. یکی از مأموران گفت که ما شما را به کمپی در جزیره‌ی مانوس در قلب اقیانوس آرام تبعید می‌کنیم. به او گفتم که من یک نویسنده‌ام، اما او تنها پوزخندی زد و بلافاصله به مأموران قوی‌هیکلی که آن‌جا بودند دستور داد من را ببرند.
من این تصویر را سال‌هاست که در ذهنم نگاه داشتم. حتی زمانی که این رمان را می‌نوشتم و حتی همین الان که دارم این سخنرانی را می‌نویسم. رفتار آن‌ها آشکارا تحقیرآمیز بود!
اما زمانی که به مانوس رسیدم تصویری دیگر در ذهنم خلق کردم؛ تصویر رمان‌نویسی جوان در زندانی دوردست. بعضی وقت‌ها نیمه‌برهنه در داخل زندان و در کنار حصارها قدم می‌زدم و نویسنده‌ای را تصور می‌کردم که اسیر شده. این تصویرسازی‌ها برای من جهت غلبه بر بیم‌ها و سختی‌ها الهام‌بخش بود. سال‌هاست این تصاویر را در ذهنم نگاه داشته‌ام.
حتی زمانی که مجبور می‌شدم برای دریافت غذا در صف‌های طولانی بایستم و یا دیگر حقارت‌ها را تحمل کنم. بهتر است بگویم این‌ها تصاویری هستند که برای سال‌ها با خود حمل کردم.
این تصاویر همیشه به من کمک کردند تا از شأن و منزلت انسانی‌ام پاسداری کنم.
تصاویری الهام‌بخش تا هویت خودم را به‌عنوان یک انسان حفظ کنم. در واقع، من این تصاویر را برای مقابله با تصویری که سیستم سعی می‌کرد بر ما تحمیل کند خلق کردم. بعد از سال‌ها مبارزه با سیستمی که به طور کامل هویت انسانی و فردیت ما را نادیده می‌گرفت، خوشحالم که حالا به این‌جا رسیدم.
بودن من در این‌جا و در برابر شما ثابت می‌کند که هم‌چنان کلمات قدرت این را دارند که روش‌های ضدانسانی سیستم‌ها و ساختارهای قدرت را به چالش اساسی بکشند. من همیشه گفته‌ام که به قدرت کلمات و ادبیات باور دارم. من باور دارم که ادبیات توانایی ایجاد تغییر دارد و می‌تواند سیستم و قدرت را به چالش بکشد.
ادبیات قدرت این را دارد که به ما آزادی بدهد. بلی، این واقعیت دارد.
من سال‌ها درقفس بوده‌ام، اما ذهن من همیشه واژه‌ها را خلق می‌کرد و همین واژه‌ها من را از مرزهای این زندان و این جزیره عبور داد. این واژه ها من را به دنیای بیرون از زندان و به مکان‌های ناشناخته رسانده‌اند. به طور واقعی باور دارم که کلمات بسیار قوی‌تر از نرده‌ها و سیم‌های خاردار زندان هستند.
این‌ها فقط شعار نیست، من یک ایده‌آلیست نیستم و این‌جا خیال‌پردازی نمی‌کنم. بلکه این کلمات را به‌عنوان انسانی واقعی می‌گویم که این‌جا، در این جزیره، به مدت شش سال به‌زور گروگان گرفته شده
کسی که شاهد شگفت‌آورترین تراژدی‌های انسانی در این مکان بوده. این واژه‌ها به من اجازه می‌دهد تا امشب در حضور شما ظاهر شوم.
با فروتنی هرچه تمام‌تر، می‌خواهم بگویم که این جایزه یک پیروزی است. این نه تنها یک پیروزی برای ماست بلکه یک پیروزی برای ادبیات و هنر و فراتر از همه‌ی این‌ها، یک پیروزی برای انسانیت است
پیروزی برای انسان بودن و شأن و منزلت انسانی اوست. این پیروزی بر سیستمی بود که هیچ‌گاه هویت انسانی ما را به رسمیت نشناخت. این پیروزی علیه سیستمی بود که ما را به اعدادی ریاضی و هویت‌هایی ماشینی و مکانیکی تقلیل داده بود.
عمیقاً خوشحالم که می‌بینم این سیستم بسیار پیچیده‌ی مدرن که همیشه شبیه یک هیولا بر ما ظاهر شده، در برابر قدرت کلمات و ادبیات با خفت زانو زد. این لحظه‌ای زیبا و شگفت‌آور است.
بگذارید همگی ما امشب برای قدرت ادبیات جشن بگیریم! »

تو قدغن، من قدغن

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی فعالیت حمید عسگری، خواننده پاپ را به حالت تعلیق درآورد. دلیل هم تک‌خوانی یک زن، ممنوعه‌ای در جمهوری اسلامی که پس از ۴۰ سال همچنان «حساسیت‌برانگیز» است.
یک ویدئو کوتاه از آخرین کنسرت حمید عسگری در برج میلاد تهران در شبکه‌های اجتماعی دست به دست شد. ویدئویی که حساسیت نهادهای مذهبی و دولت و به ویژه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را برانگیخت و در نهایت هم دفتر موسیقی این وزارتخانه با انتشار اطلاعیه‌ای، فعالیت عسگری و موسسه برگزار کننده کنسرت او را به حالت تعلیق درآورد.
در این ویدئو کوتاه گیتاریست همراه گروه نوازندگان تک‌خوانی می‌کند، مسئولان سالن میکروفون او را قطع می‌کنند اما عسگری میکروفون خود را در اختیار او می‌گذارد.
نام این نوازنده که تک‌خوانی‌اش «مسئله‌ساز» شده و حالا تعلیق کنسرت‌های عسگری را به دنبال داشته، نگین پارسا است.
تک‌خوانی او با با استقبال گسترده تماشاگران همراه شد و عسگری نیز در ادامه پس از پایان برنامه، او را یکی از نوازندگان خوب گروه و خوانندگان «خوش صدا» معرفی می‌کند که این بار نیز حاضران در سالن، پارسا را تشویق می‌کنند.
دفتر موسیقی وزارت ارشاد اما تک‌خوانی یک زن را «تخلف» تشخیص داده و اعلام کرده که شورا رسیدگی صحنه‌های اجرا را بررسی می‌کند و تا آن زمان، فعالیت‌های حمید عسگری به حالت تعلیق در می‌آید.
رضا عسگری که در رسانه‌های ایران به عنوان مدیربرنامه حمید عسگری معرفی شده اما به خبرگزاری دولتی کار ایران (ایلنا) گفته که تعلیق فعالیت این خواننده و گروه او هنوز از سوی مراجع رسمی اعلام نشده است.
او حتی ممنوعیت فعالیت حمید عسگری به علت تک‌خوانی یک زن را هم تکذیب کرده و گفته: ««چنین چیزی صحت ندارد. به هرحال پس از چهارده سال فعالیت خط قرمزها را می‌شناسیم و سالها از آن عبور نکرده‌ایم و نخواهیم کرد».
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی جمهوری اسلامی ایران یک ماه قبل مهدی یراحی، دیگر خواننده پاپ را هم به دلیل انتشار یک ویدئو کلیب ضد جنگ به نام «پاره سنک» ممنوع کار کرد.
یراحی پیشتر هم در یکی از کنسرت‌هایش در همراهی با کارگران فولاد خوزستان که در آن زمان در زندان بودند، لباس این کارگران را بر تن کرد.
مقام‌های وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تا به حال حاضر به تائید رسمی ممنوعیت فعالیت مهدی یراحی نشده‌اند، اما گفته‌اند که ویدئو موزیک پاره سنگ که در شبکه‌های اجتماعی انتشار یافت، با متن ارائه شده به این وزارتخانه تفاوت دارد
منبع: رادیو زمانه

روح اندوهگین یک شاعر/ بهارک عرفان

سیزدهمین جشنواره شعر فجر در تهران درحالی به پایان رسید که در بخش شعر بزرگسال «کتاب روح اندوهگین یک شاعر» سروده «سید رضا محمدی» و کتاب «دومینو» سروده ابوذر پاکروان به صورت مشترک برگزیده شدند.
پیشتر «محمد کاظم کاظمی» عضو کمیته علمی سیزدهمین جشنواره شعر فجر در گفت‌وگو با خبرگزاری های داخلی درباره نامزد شدن این شاعر برای دریافت این جایزه، گفته بود:
«با آن‌که امسال جشنواره شعر فجر بخش بین‌الملل ندارد ولی چون کتاب «روح اندوگین یک شاعر» اثر سید رضا محمدی توسط یک ناشر ایرانی در تهران منتشر شده است و ملاک داوری کتاب‌های منتشر شده در ایران است، این شاعر نیز به مرحله نهایی راه یافته است.
او همچنین تصریح کرده بود: « از میان ۳ هزار کتاب شعر در بخش بزرگسالان ۷ نفر به مرحله نهایی جشنواره راه یافته‌ که سید رضا محمدی نیز یکی از این ۷ شاعر است.
«روح اندوهگین یک شاعر» سروده «سیدرضا محمدی» از انتشارات شهرستان ادب نماینده شعر معاصر فارسی افغانستان در این جشنواره است. پیش از این منتخبی از این مجموعه شعری، به نام « از تب از هیجان…» در افغانستان چاپ شده و ماه گذشته در کابل از آن با حضور شاعر از آن رونمایی شد.
سید رضا محمدی یکی از غزلسرایان معاصر کشور است که در تحول غزل از شکل سنتی و کلاسیک آن در کنار نام‌هایی همانند عفیف باختری، سمیع حامد، ابراهیم امنیتی، روح‌الامین امینی، سهراب سیرت و دیگر غزلسرایان نقش در خور توجهی داشته است. شعر سید رضا محمدی پر از «فردیت» و تجسم تجربه‌های روزمره شاعر است. شاعری که به تجربه دیگران به قول فروغ باور ندارد و می‌خواهد خودش زندگی کند.
خود این شاعر درباره کتاب شعرش گفته است: «روح اندوهگین یک شاعر، آیینه‌ای از وضعیت اجتماعی، دغدغه‌ها و رویاهای سیاسی اجتماعی مردم افغانستان در مقابل مصیبت‌ها و مشکلاتی است که به آنها وارد شده و شعرهای این کتاب تقریبا اجتماعی است.»